Theo hướng dẫn trình tự, thủ tục lựa chọn nhà đầu tư thực hiện cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon và vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon trên địa bàn vừa được ban hành, TP.Hải Phòng xác định các dự án ưu tiên nhằm giảm phát thải khí nhà kính thuộc 6 lĩnh vực: Năng lượng; các quá trình công nghiệp và sử dụng sản phẩm; nông nghiệp; lâm nghiệp; chất thải và các lĩnh vực khác…
Hướng dẫn này nhằm quy định chi tiết Khoản 4 Điều 5 Nghị quyết 226/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển thành phố. Đối tượng áp dụng là cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, tổ chức và cá nhân tham gia các dự án tạo tín chỉ carbon.
CÁC DỰ ÁN ƯU TIÊN THỰC HIỆN VÀ TIÊU CHÍ LỰA CHỌN
Hướng dẫn đã xác định các dự án nhằm giảm phát thải khí nhà kính ưu tiên thực hiện trên địa bàn trong một số lĩnh vực, đảm bảo hài hòa với các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, phù hợp với điều kiện hạ tầng, công nghệ và tài chính của thành phố và các doanh nghiệp. Đây được xem là khung định hướng để địa phương lựa chọn các dự án phù hợp trong giai đoạn thí điểm.
Thứ nhất, trong lĩnh vực năng lượng là các dự án sử dụng năng lượng sạch trong công nghiệp, giao thông vận tải, dịch vụ. Các dự án tăng cường sử dụng điều hòa nhiệt độ, tủ lạnh hiệu suất cao tại các hộ gia đình; tăng cường sử dụng đèn thắp sáng tiết kiệm điện tại các hộ gia đình, nơi làm việc, nơi công cộng; tăng cường sử dụng thiết bị đun nước nóng cho các hoạt động sinh hoạt bằng năng lượng mặt trời; sử dụng khí sinh học thay than cho đun nấu gia đình ở nông thôn; đầu tư công nghệ thu hồi nhiệt thải từ sản xuất xi măng;
Bên cạnh đó là các dự án khuyến khích sử dụng phương tiện xanh: ô tô điện, xe máy, xe đạp điện; Dự án năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, nhà máy nhiệt điện sinh khối, nhà máy điện rác. Các dự án có áp dụng các hệ thống quản lý năng lượng thông minh, tự động hóa để điều chỉnh và tối ưu hóa hoạt động của máy móc, giảm phát thải khí nhà kính.
Thứ hai, lĩnh vực các quá trình công nghiệp và sử dụng sản phẩm: sử dụng phụ gia khoáng thiên nhiên thay thế clinker (đá vôi, Puzolan); sử dụng phụ gia là phế thải từ các ngành công nghiệp thay thế clinker.
Thứ ba, lĩnh vực nông nghiệp: các dự án áp dụng biện pháp tiên tiến trong sản xuất nông nghiệp, giảm phát thải khí metan từ canh tác lúa và chăn nuôi, tăng cường sử dụng phân hữu cơ và thực hành nông nghiệp hữu cơ.
Thứ tư, lĩnh vực lâm nghiệp: các dự án bảo vệ rừng, tăng diện tích rừng để giảm phát thải khí nhà kính, nhân rộng các mô hình nông lâm kết hợp để nâng cao trữ lượng carbon và bảo tồn đất.
Thứ năm, trong lĩnh vực chất thải: là các dự án ứng dụng công nghệ mới, ưu tiên sử dụng các công nghệ tái chế chất thải rắn, sản xuất phân compost; ứng dụng công nghệ sinh học để loại bỏ CH4 từ quá trình xử lý nước thải sinh hoạt; ứng dụng công nghệ giảm phát thải CH4 từ bãi chôn lấp bằng cách đốt phát điện.
Các dự án có chu trình thu hồi nhiệt lượng thải ra từ quá trình sản xuất để tái sử dụng vào một số công đoạn sản xuất; Sử dụng các loại nhiên liệu sinh học (trấu, mùn cưa, bã mía), rác thải công nghiệp hoặc rác thải sinh hoạt đã qua xử lý thay cho than đá, dầu mỏ trong các lò nung, lò đốt công nghiệp (đặc biệt trong ngành sản xuất xi măng và thép).
Các dự án sử dụng carbon, biến CO2 thu hồi thành các sản phẩm có giá trị kinh tế (để sản xuất nhiên liệu tổng hợp, hóa chất, hoặc làm nguyên liệu cho ngành công nghiệp thực phẩm và đồ uống).
Thứ sáu, các lĩnh vực khác theo quy định.
Đối với các dự án sử dụng vốn ngân sách thành phố, yêu cầu đặt ra là phải phù hợp về thời gian và quy mô với thời hạn thí điểm của Nghị quyết 226/2025/QH15. Đồng thời, đảm bảo phần giảm phát thải được bán ra từ các dự án này phải bảo đảm phù hợp với tỷ lệ đóng góp giảm phát thải khí nhà kính của thành phố cho mục tiêu quốc gia trước khi tham gia giao dịch tín chỉ carbon.
Để được lựa chọn triển khai, các dự án phải đáp ứng đủ 6 tiêu chí: Sử dụng toàn bộ hoặc một phần vốn ngân sách thành phố; có tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính; hoàn thành sớm trong thời gian thí điểm của Nghị quyết 226/2025/QH15 của Quốc hội; có quy mô giảm phát thải phù hợp để thí điểm; mức độ không quá phức tạp; phù hợp với cam kết đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam.
Về quy trình xây dựng danh sách dự án tiềm năng, UBND TP.Hải Phòng yêu cầu các sở, ban, ngành và UBND các xã, phường đề xuất các dự án sử dụng vốn ngân sách có khả năng tạo tín chỉ carbon, gửi về Sở Nông nghiệp và Môi trường để tổng hợp. Sau khi xem xét, Sở sẽ trình UBND thành phố lựa chọn các dự án thí điểm mua bán tín chỉ carbon.
Thành phố yêu cầu các đơn vị quản lý dự án có trách nhiệm xác định khối lượng tín chỉ tạo ra và lập phương án khai thác, bao gồm: Khối lượng bán, hình thức bán (sàn giao dịch hoặc đấu giá), giá bán và tiêu chuẩn tín chỉ carbon áp dụng. Phương án này phải lấy ý kiến các sở, ngành trước khi trình UBND thành phố phê duyệt, nhằm bảo đảm tính minh bạch và sự đồng bộ về quản lý.
Việc lựa chọn nhà đầu tư mua tín chỉ carbon sẽ được thực hiện thông qua 2 hình thức là giao dịch trên sàn hoặc đấu giá.
Trong suốt quá trình lựa chọn nhà đầu tư, các đơn vị quản lý dự án tạo tín chỉ carbon phải phối hợp với sở, ngành liên quan để đánh giá năng lực nhà đầu tư (nhất là đối với các dự án có yếu tố nước ngoài, các dự án sử dụng dữ liệu môi trường, khí thải), nhằm phòng ngừa gian lận thương mại hoặc thao túng giá trên thị trường tín chỉ carbon.
THÍ ĐIỂM CƠ CHẾ TÀI CHÍNH THỰC HIỆN GIẢM PHÁT THẢI THEO CƠ CHẾ TRAO ĐỔI, BÙ TRỪ TÍN CHỈ CARBON
Việc thí điểm cơ chế tài chính thực hiện biện pháp giảm phát thải khí nhà kính theo các cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon được quy định tại Nghị quyết số 226/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hải Phòng có hiệu lực từ 1/7/2025.
Cụ thể, tín chỉ carbon hình thành từ các chương trình, dự án theo các cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon đầu tư từ nguồn vốn của ngân sách Thành phố được giao dịch với các nhà đầu tư trong nước, nước ngoài.
UBND Thành phố phối hợp với các Bộ: Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường, Xây dựng, Tài chính xác định tỷ lệ đóng góp về lượng giảm phát thải, hấp thụ khí nhà kính trên địa bàn Thành phố cho mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của quốc gia trước khi giao dịch tín chỉ carbon.
Cũng theo Nghị quyết này, UBND Thành phố ban hành trình tự, thủ tục đầu tư và quyết định việc lựa chọn nhà đầu tư. Nguồn thu từ giao dịch tín chỉ carbon là nguồn thu ngân sách Thành phố được hưởng 100%; các khoản thu này không tính vào số thu cân đối ngân sách địa phương. HĐND Thành phố quyết định việc sử dụng nguồn thu từ giao dịch tín chỉ carbon cho các chương trình, dự án ứng phó với biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn trên địa bàn Thành phố.
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, thành phố hiện có 163 cơ sở, trong đó, lĩnh vực công thương 147 cơ sở, lĩnh vực xây dựng - giao thông vận tải 14 cơ sở, lĩnh vực tài nguyên môi trường 2 cơ sở thuộc danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính.
Để thiết lập một hệ thống quản lý khí nhà kính chặt chẽ, ngày 15/10/2025, UBND thành phố Hải Phòng đã ban hành Quyết định số 188/2025/QĐ-UBND về Quy chế phối hợp quản lý nhà nước trong kiểm kê và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính trên địa bàn thành phố.
Quy chế này quy định rõ nguyên tắc phối hợp, trong đó đặc biệt nhấn mạnh việc phân định rõ trách nhiệm chủ trì, phối hợp, đồng thời lồng ghép nhiệm vụ kiểm kê với các hoạt động quản lý chuyên ngành để giảm thiểu chi phí và nâng cao hiệu quả.
Cụ thể, Sở Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò cơ quan chủ trì, tổng hợp danh mục cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính và kết quả kiểm kê khí nhà kính của các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, sử dụng đất và chất thải. Sở Công Thương có trách nhiệm tổng hợp danh mục và kết quả kiểm kê khí nhà kính trong lĩnh vực năng lượng, các quá trình công nghiệp.
Sở Xây dựng quản lý danh mục và kết quả kiểm kê khí nhà kính trong lĩnh vực xây dựng, giao thông vận tải. Ban Quản lý Khu kinh tế chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành, đơn vị có liên quan thực hiện công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo về kiểm kê và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, xử lý theo thẩm quyền các vi phạm về kiểm kê và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính trong các khu công.
-Hoàng Anh
