Cán cân thương mại thâm hụt hơn 3,2 tỷ USD ngay đầu năm

Nửa đầu tháng 1/2026, xuất nhập khẩu Việt Nam tăng 14,64% so với cùng kỳ, khu vực FDI tiếp tục chiếm ưu thế áp đảo ở cả hai chiều. Cán cân thương mại đầu năm thâm hụt hơn 3,2 tỷ USD, phản ánh mức độ phụ thuộc lớn vào khu vực FDI…

Theo báo cáo sơ bộ từ Cục Hải quan, trong nửa đầu tháng 1/2026 (từ ngày 1 – 15/1), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá Việt Nam đạt khoảng 39,34 tỷ USD, tăng 14,64% (tương đương 5,02 tỷ USD) so với cùng kỳ năm ngoái.

Nhìn ở khía cạnh xuất khẩu, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam trong 15 ngày đầu tháng 1/2026 đạt 18,05 tỷ USD, tăng 11,1% so với nửa đầu tháng 1/2025. Nguyên nhân chủ yếu vẫn đến từ khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo, đặc biệt là các ngành công nghệ cao gắn với chuỗi cung ứng toàn cầu như điện tử, điện thoại và máy móc thiết bị.

Cụ thể, so với cùng kỳ năm ngoái, nhóm sản phẩm điện tử và linh kiện dẫn đầu đà tăng với 929,72 triệu USD (tương đương 28,19%). Đây tiếp tục là nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam trong những năm gần đây, phản ánh vai trò ngày càng lớn của ngành điện tử trong cơ cấu xuất khẩu.

Theo sau là nhóm điện thoại các loại và linh kiệm tăng 360,42 triệu USD (tương đương 21,42%). Cuối cùng là nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác tăng 248,92 triệu USD (tương đương 13,15%). Đồng thời, đây cũng là ba nhóm hàng duy nhất đạt tổng kim ngạch xuất khẩu trên 2 tỷ USD trong kỳ, cho thấy cơ cấu xuất khẩu tiếp tục tập trung cao vào các ngành công nghiệp công nghệ cao, có hàm lượng kỹ thuật và vốn lớn

Tuy nhiên, phần lớn nhu cầu xuất khẩu đối với các ngành công nghiệp công nghệ cao như điện tử, máy vi tính và linh kiện xuất phát từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài (FDI), thay vì khu vực nội địa.

Xét riêng nhóm doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài (FDI), trong nửa đầu tháng 1/2026, tổng trị giá xuất khẩu của khu vực này đạt 14,03 tỷ USD, tăng tới 24,36% so với nửa đầu tháng 1/2025.

Như vậy, đà tăng đối với nhóm hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam phần lớn vẫn dựa vào doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, khi tỷ trọng xuất khẩu của khối này chiếm gần 78% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.

Các doanh nghiệp FDI tham gia sâu vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu của các tập đoàn đa quốc gia, từ khâu công nghệ, nguồn cung linh kiện đến hệ thống phân phối quốc tế, qua đó tạo ra động lực xuất khẩu lớn nhưng cũng phản ánh mức độ phụ thuộc đáng kể của nền kinh tế vào khu vực này.

Mặc dù vậy, sự cải thiện kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam cũng đến từ nhóm ngành thức ăn chăn nuôi và sản phẩm truyền thống, góp phần đa dạng hóa cơ cấu xuất khẩu.

Theo đó, trị giá xuất khấu thức ăn gia súc và nguyên liệu đạt 29,85 triệu USD, tăng hơn 68% so với cùng kỳ năm ngoái; xuất khẩu hạt tiêu đạt 15,87 triệu USD, tăng 37,39% và hàng rau quả đạt 90,89 triệu USD, tăng 43,64% so với cùng kỳ năm ngoái.

Xét trên khía cạnh nhập khẩu, tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa trong 15 ngày đầu tháng 1/2026 đạt 21,29 tỷ USD, tăng 17,81% (tương đương 3,22 tỷ USD) so với cùng kỳ năm ngoái.

Động lực tăng trưởng tiếp tục đến từ nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng công nghệ cao như máy vi tính, sản phẩm điện tử, linh kiện cũng như máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác, phục vụ sản xuất và lắp ráp trong nước.

Cụ thể, nhóm hàng duy nhất là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện ghi nhận mức tăng trên 2 tỷ USD so với cùng kỳ năm ngoái (tương đương 43,04%), đạt 7,96 tỷ USD. Đứng vị trí thứ hai là nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng, tăng 354,71 triệu USD (tương đương 14,55%), đạt trị giá 2,79 tỷ USD.

Điều này cho thấy nhu cầu đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cấp công nghệ trong các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn duy trì ở mức cao ngay từ đầu năm.

Tương tự như ở chiều xuất khẩu, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng trị giá nhập khẩu trên cả nước, đạt 15,31 tỷ USD trong nửa đầu tháng 1, chiếm khoảng 72% tổng kim ngạch nhập khẩu của cả nước, tăng 34,5% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng mức tăng tuyệt đối gần 4 tỷ USD.

Thực tế này cho thấy hoạt động sản xuất của khu vực FDI tiếp tục mở rộng, kéo theo nhu cầu lớn về nhập khẩu linh kiện, máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu đầu vào.

Tuy nhiên, điều này cũng phản ánh cấu trúc chuỗi giá trị hiện nay của Việt Nam, trong đó khu vực FDI giữ vai trò trung tâm ở các khâu có hàm lượng công nghệ và vốn cao, còn khu vực doanh nghiệp trong nước chủ yếu tham gia ở các khâu gia công, lắp ráp và cung ứng phụ trợ có giá trị gia tăng thấp.

Trong khi tăng trưởng nhập khẩu chủ yếu đến từ khu vực FDI thì nhập khẩu từ khu vực kinh tế trong nước giảm 706,96 triệu USD trong nửa đầu tháng 1/2026.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ nhu cầu nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện từ khu vực FDI tăng mạnh, phản ánh mức độ phụ thuộc lớn của doanh nghiệp nội địa vào nguồn cung đầu vào công nghệ cao từ bên ngoài.

-Hoàng Sơn