Hiện nay, người dân dễ dàng mua bán thực phẩm tươi sống, thực phẩm đã qua chế biến qua mạng, nhận hàng chỉ trong thời gian ngắn. Vấn đề đặt ra là việc kiểm soát chất lượng, quản lý an toàn thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử…
Khác với thực phẩm bán tại siêu thị hay chợ truyền thống, những “shop thực phẩm” trên “chợ mạng” chủ yếu được giao dịch thông qua mạng xã hội hoặc các sàn thương mại điện tử nhỏ lẻ. Người bán thường xây dựng hình ảnh bằng các câu chuyện đời thường: vườn rau sau nhà, mẻ cá mới đánh bắt, bếp ăn gia đình... Chính yếu tố cảm xúc này đã trở thành “chìa khóa” thúc đẩy quyết định mua hàng.
Tìm kiếm cụm từ “đồ ăn nhà làm” hay "thực phẩm sạch" trên các trang mạng xã hội, người dùng có thể tiếp cận hàng trăm tài khoản bán hàng rao bán đủ món ăn vặt, món mặn, món chay, đồ ăn ngày lễ, tất cả đều được quay clip công phu, kèm lời rao mời gọi hấp dẫn như: “Đồ ăn nhà làm”, “Mẹ đảm bán hàng”, “Bỏ phố về quê trồng rau sạch”…
Thực tế, việc bán hàng qua mạng xã hội mang lại nhiều thuận lợi hơn hẳn so với mở cửa hàng truyền thống. Người bán không phải tốn chi phí thuê mặt bằng, cũng không cần thực hiện các thủ tục đăng ký phức tạp. Khách hàng chủ yếu đặt mua qua tin nhắn, thanh toán chuyển khoản và hàng được giao tận nơi. Mỗi ngày chỉ cần xử lý vài chục đơn cũng đã bảo đảm nguồn thu nhập ổn định.
Một chủ shop thực phẩm online cho biết, việc thường xuyên chia sẻ hình ảnh bữa ăn gia đình cùng các cụm từ như “sạch”, “không hóa chất” khiến người tiêu dùng cảm thấy yên tâm hơn. Trong các buổi livestream, họ không chỉ quảng bá hàng hóa mà còn kể về đời sống cá nhân, từ đó tạo cảm giác thân quen, gần gũi như đang mua hàng của người quen.
Cứ như vậy, niềm tin cá nhân đang thay thế các tiêu chí pháp lý trong nhiều giao dịch. Không ít người tiêu dùng sẵn sàng bỏ qua nhãn mác, hóa đơn, chứng nhận an toàn thực phẩm để đổi lấy cảm giác “ăn sạch”, “ăn lành”. Tuy nhiên, chính sự dễ dãi này đang vô tình tiếp tay cho một thị trường phát triển nhanh nhưng thiếu kiểm soát.
Theo ghi nhận, nhiều cơ sở bán thực phẩm online không đăng ký kinh doanh, không công bố chất lượng, không có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Khi xảy ra sự cố, người tiêu dùng gần như không biết khiếu nại ở đâu, trách nhiệm thuộc về ai.
Vừa đặt một set “cỗ nhà làm” gồm 6 món cho bữa cơm gia đình, chị Nguyễn Thu Hương (Vĩnh Tuy, Hà Nội) cho biết: “Giá set này là 390.000 đồng, được ship tận nơi, đựng trong hộp xốp. Nhiều món như nem, chả, pate, mình không đủ thời gian tự làm. Ăn thử thấy cũng hợp khẩu vị, nên tôi đặt đều đặn tuần 3 buổi”.
Về giá cả, khảo sát nhanh từ 10 tài khoản bán đồ ăn nhà làm tại Hà Nội cho thấy mức giá phổ biến dao động từ 80.000 - 150.000 đồng (các loại chả, nem, thịt kho), tới 350.000 - 1 triệu đồng (set mâm cỗ). So với các sản phẩm tương đương ở siêu thị hoặc nhà hàng, mức giá này mềm hơn 10 - 30%, đồng thời tạo cảm giác “gần gũi”, “chân thật”.
Tuy nhiên, đa số các mặt hàng được gắn mác “nhà làm” không công bố đầy đủ thông tin sản phẩm. Không có tem nhãn, không có ngày sản xuất, hạn sử dụng, không ghi thành phần, không chứng nhận kiểm định. Người mua thường chỉ được biết sản phẩm qua vài hình ảnh minh họa đẹp mắt và lời cam kết suông của người bán.
Không ít cơ sở chế biến hoạt động trong điều kiện thiếu an toàn như bếp ăn không sạch, thiết bị sơ chế tái sử dụng, không khử trùng đúng quy trình. Nhiệt độ bảo quản không đạt yêu cầu, dẫn tới thực phẩm dễ hỏng, mốc, lên men. Nhiều cơ sở còn dùng các chất phụ gia tạo màu, tạo mùi để kéo dài thời gian sử dụng hoặc đánh lừa cảm quan người tiêu dùng.
Anh Trần Văn Dũng, từng làm việc tại một xưởng chế biến đồ ăn gia truyền ở Đông Anh, Hà Nội tiết lộ: “Có những món như chả ốc hay nem rán để bán online, người ta làm hàng trăm hộp mỗi ngày, dùng phẩm màu, bột ngọt, chất chống mốc... Chỉ khi lên livestream bán hàng họ mới quay cảnh đang nấu, rửa nguyên liệu…”
Hiện tại, khi Tết Nguyên đán Bính Ngọ đã cận kề, các loại bánh kẹo bán theo kg cũng đang được rao bán công khai trên “chợ mạng” với giá rẻ từ vài chục nghìn đồng một ký. Đặc điểm chung của các loại này là bao bì sặc sỡ nhưng thông tin sản phẩm mập mờ, thường chỉ ghi chung chung là "kẹo trái cây", "bánh quy bơ" mà không có tên nhà sản xuất hay hạn sử dụng cụ thể.
Nhiều cơ sở gia công nhỏ lẻ đã nhái lại bao bì của các thương hiệu lớn với độ giống lên tới 90%, chỉ thay đổi một vài ký tự nhỏ trong tên gọi khiến người mua nếu không quan sát kỹ rất dễ bị nhầm lẫn. Thậm chí, trên các sàn thương mại điện tử, tình trạng sử dụng hình ảnh hàng thật nhưng giao hàng giả, hàng kém chất lượng cũng đang khiến người tiêu dùng đau đầu.
Sáng 6/1 vừa qua, tại Phủ Chủ tịch, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 12 luật đã được Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV thông qua. Trong số này, Luật Thương mại điện tử được dư luận và cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm, bởi tác động trực tiếp đến không gian kinh doanh số đang phát triển nhanh chóng tại Việt Nam.
Trước đó, ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thương mại điện tử. Luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026. Luật đã bổ sung quy định về livestream bán hàng và tiếp thị liên kết. Đây là các nội dung hoàn toàn mới nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý.
Theo đó, chủ quản nền tảng có trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người livestream, thiết lập cơ chế tiếp nhận và giải quyết phản ánh, khiếu nại trong suốt quá trình livestream và lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo quy định. Người livestream không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng hàng hóa...
Mặt khác, tăng cường quản lý hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới. Bên cạnh đó, tăng cường bảo vệ người tiêu dùng và minh bạch thông tin trên môi trường số.
Luật yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử công khai đầy đủ thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa. Người bán chỉ được phép hoạt động sau khi đã được xác thực danh tính điện tử, góp phần nâng cao niềm tin và mức độ an toàn cho người tiêu dùng.
-Tuệ Mỹ
