Châu Á cảnh giác trước đợt tái xuất của virus Nipah tại Ấn Độ

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus Nipah được xếp vào nhóm mầm bệnh ưu tiên do tiềm năng gây dịch lớn. Hiện nay chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus này…

Giới chức y tế Ấn Độ đã xác nhận nhiều ca nhiễm virus Nipah - một mầm bệnh hiếm gặp nhưng có tỷ lệ tử vong rất cao - tại bang Tây Bengal, miền Đông nước này. Theo thông báo chính thức, 2 y tá đang làm việc tại một bệnh viện tư ở thị trấn Barasat, gần thành phố Kolkata, đã được xác nhận nhiễm virus Nipah.

Một trong hai người hiện trong tình trạng nguy kịch, hôn mê sâu. Cả hai từng làm việc chung trong những ngày cuối tháng 12/2025 và xuất hiện triệu chứng sốt cao, suy hô hấp trước khi phải nhập khoa hồi sức tích cực. Điều tra ban đầu cho thấy nguồn lây nhiều khả năng bắt nguồn từ một bệnh nhân có triệu chứng hô hấp nặng, đã tử vong trước khi được xét nghiệm xác định.

Theo tờ Independent của Anh, giới chức xác nhận ít nhất năm ca nhiễm, trong đó có nhân viên y tế bị lây trong quá trình chăm sóc bệnh nhân. Gần 100 người đã được yêu cầu cách ly tại nhà, trong khi các ca bệnh đang được điều trị tại những bệnh viện ở Kolkata và khu vực lân cận.

Sự việc nhanh chóng làm dấy lên lo ngại về một đợt bùng phát mới của loại virus được đánh giá là đặc biệt nguy hiểm này. Chính quyền Tây Bengal đã lập tức áp dụng các biện pháp cách ly, truy vết và giám sát y tế khẩn cấp. Bộ Y tế và Phúc lợi Gia đình Ấn Độ cũng yêu cầu tất cả các bang tăng cường giám sát, phát hiện sớm và thực hiện nghiêm các biện pháp phòng ngừa nhằm ngăn chặn dịch bệnh lan rộng.

Trước nguy cơ lan sang các quốc gia châu Á, Nepal đã nâng mức cảnh giác, tăng cường kiểm tra y tế tại sân bay và các cửa khẩu biên giới giáp Ấn Độ. Theo Luật Kiểm dịch vệ sinh khu vực biên giới được sửa đổi và có hiệu lực từ năm 2025, Trung Quốc cũng đưa các loại bệnh Covid-19, AIDS, virus Nipah, Zika, Chikungunya vào danh mục kiểm tra, giám sát xuất nhập cảnh.

Chính quyền Đài Loan (Trung Quốc) cũng đang có kế hoạch phân loại virus Nipah là "bệnh truyền nhiễm hạng 5". Việc nâng cấp phân loại sẽ cho phép các cơ quan y tế Đài Loan triển khai nhanh chóng các biện pháp cách ly, điều tra dịch tễ học và kiểm soát lây nhiễm ngay khi phát hiện ca nghi ngờ đầu tiên.

Ngày 27/1, tờ Bangkok Post đưa tin, đã phát hiện một số loài dơi ăn quả ở Thái Lan mang chủng virus Nipah mạnh, nhưng với mật độ virus thấp hơn so với các quốc gia nơi dịch bệnh bùng phát. Các quan chức đã cấm các trang trại chăn nuôi lợn ở những khu vực có virus này xuất hiện ở dơi. Điều này ngăn chặn dơi truyền virus từ lợn sang người.

“Hiện chưa có ca bệnh ở người nào được xác nhận tại Thái Lan. Có những lo ngại ở các quốc gia khác, đặc biệt là Bangladesh và bang Tây Bengal ở Ấn Độ. Do đó việc giám sát là cần thiết vì có các chuyến bay thẳng từ đó đến các sân bay Suvarnabhumi, Don Mueang và Phuket”, Tiến sĩ Sophon Iamsirithaworn, Phó Yhư ký thường trực Bộ Y tế Thái Lan, cho biết.

Ông cho biết, việc sàng lọc du khách đến từ các quốc gia bị ảnh hưởng sẽ được triển khai tại các sân bay này. Các quan chức tập trung vào những hành khách bị sốt hoặc có các triệu chứng về đường hô hấp, và những người đã ở trong khu vực có dịch bệnh bùng phát trong vòng 21 ngày qua.

Virus Nipah (NiV) lần đầu được phát hiện năm 1999 sau một đợt bùng phát viêm não và bệnh hô hấp nghiêm trọng ở những người chăn nuôi lợn tại Malaysia và Singapore. Từ đây, giới khoa học xác định Nipah là mầm bệnh có khả năng vượt qua rào cản loài, lây từ động vật sang người.

Vật chủ tự nhiên của virus là loài dơi ăn quả thuộc chi Pteropus. Con người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với dơi hoặc động vật trung gian, hoặc ăn phải thực phẩm bị nhiễm nước bọt, nước tiểu hay phân của dơi, thường gặp nhất là trái cây và nhựa cây chà là tươi.

Không dừng lại ở đó, Nipah còn có thể lây truyền từ người sang người, đặc biệt thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết cơ thể của bệnh nhân, bao gồm nước bọt, máu hoặc các chất bài tiết khác. Nguy cơ lây nhiễm tăng cao trong môi trường gia đình và cơ sở y tế nếu không tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng hộ cá nhân.

Một trong những thách thức lớn nhất của Nipah là các triệu chứng ban đầu khá mơ hồ và dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh thông thường khác. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), thời gian ủ bệnh thường từ 4 đến 21 ngày, song trong một số trường hợp hiếm có thể kéo dài hơn.

Người nhiễm virus thường khởi phát bằng các dấu hiệu giống cúm như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi toàn thân. Một số bệnh nhân xuất hiện triệu chứng hô hấp như ho, khó thở hoặc viêm phổi, với mức độ nặng nhẹ khác nhau. Chính sự không đặc hiệu này khiến việc phát hiện sớm và khoanh vùng ca bệnh gặp nhiều khó khăn.

Điểm nguy hiểm nhất của Nipah là biến chứng viêm não. Các biểu hiện thần kinh như lú lẫn, rối loạn ý thức, co giật, thậm chí hôn mê thường xuất hiện sau vài ngày đến vài tuần kể từ khi phát bệnh. Một số trường hợp còn có thể bị viêm màng não, làm tăng nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề. Tỷ lệ tử vong của người mắc virus này được ghi nhận lên tới 40-75%.

Những bệnh nhân sống sót không đồng nghĩa đã hoàn toàn hồi phục. Nhiều người phải đối mặt với các di chứng thần kinh lâu dài như co giật kéo dài, suy giảm nhận thức hoặc thay đổi tính cách. Đáng lo ngại hơn, trong một số trường hợp hiếm, viêm não có thể tái phát sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, do virus tái hoạt động trong cơ thể.

Kể từ khi được phát hiện, Nipah chủ yếu gây bệnh tại Nam Á và Đông Nam Á. Bangladesh là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, với các ổ dịch gần như xuất hiện hàng năm kể từ 2001. Philippines cũng từng báo cáo các ca bệnh liên quan đến virus Nipah hoặc chủng virus tương tự. 

Hiện nay, y học chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng ngừa virus Nipah. Việc chăm sóc bệnh nhân chủ yếu mang tính hỗ trợ, tập trung kiểm soát triệu chứng, duy trì hô hấp, điều trị biến chứng và ngăn ngừa bội nhiễm. WHO đã đưa Nipah vào danh sách các mầm bệnh ưu tiên nghiên cứu, nhằm thúc đẩy phát triển vaccine và thuốc điều trị trong tương lai.

-Hoài Phương