Nhà ở cho người có công với cách mạng là một chính sách an sinh mang ý nghĩa chính trị - nhân văn sâu sắc. Trong bối cảnh Luật Nhà ở mới chính thức có hiệu lực, đã đến lúc cần nhìn thẳng vào những “điểm nghẽn” tồn tại nhiều năm qua, để chính sách không chỉ dừng lại ở tinh thần tri ân, mà thực sự đi vào cuộc sống, đáp ứng đúng và trúng nhu cầu của từng nhóm đối tượng người có công...
Tại hội thảo “Chính sách về Nhà ở xã hội đối với người có công” do Hiệp hội Doanh nghiệp của Thương binh và Người khuyết tật Việt Nam phối hợp với Tạp chí điện tử Hòa Nhập tổ chức, các chuyên gia nhận định những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chương trình hỗ trợ nhà ở cho người có công. Trong đó, nhà ở xã hội được xác định là một giải pháp trọng tâm. Luật Nhà ở 2023 và các văn bản hướng dẫn cũng mở rộng đối tượng thụ hưởng, đơn giản hóa điều kiện, đồng thời tăng cường trách nhiệm của địa phương trong bố trí quỹ đất và tổ chức thực hiện.
Tuy nhiên, cùng với những chuyển động tích cực về mặt chính sách, quá trình triển khai vẫn đặt ra không ít vấn đề cần tiếp tục được nhìn nhận và tháo gỡ.
NỀN TẢNG GIÚP ỔN ĐỊNH CUỘC SỐNG
Thực tế triển khai cho thấy số lượng dự án nhà ở xã hội dành riêng cho người có công còn khiêm tốn; thủ tục đầu tư kéo dài; nguồn vốn ưu đãi khó tiếp cận; nhiều địa phương lúng túng khi xác định mô hình phù hợp…, vì thế, khoảng cách giữa chính sách và đời sống vẫn chưa được thu hẹp như kỳ vọng.
Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Văn Quỳnh, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp của thương binh và người khuyết tật Việt Nam đánh giá hiện nay, chủ trương của Trung ương đã rất mở, thoáng, doanh nghiệp cũng quyết tâm, nhưng thực tế khi xuống đến khâu thực thi cơ sở thì lại gặp khó khăn, khiến kết quả chưa đạt như kỳ vọng.
Chăm lo nhà ở cho người có công là trách nhiệm và nghĩa vụ của Nhà nước, của toàn xã hội đối với những người đã hy sinh, cống hiến cho đất nước.
Đồng quan điểm, TS. Phạm Gia Yên, Nguyên Chánh Thanh tra Bộ Xây dựng cho rằng những vướng mắc lớn nhất hiện nay không nằm ở thiếu chủ trương, mà ở khâu tổ chức thực hiện. Chính sách dù đúng và nhân văn đến đâu, nếu thủ tục rườm rà, phân cấp không rõ ràng, trách nhiệm không gắn với người đứng đầu thì rất khó phát huy hiệu quả.
Ông cũng chỉ ra rằng nhiều dự án nhà ở xã hội bị kéo dài do quy trình lựa chọn chủ đầu tư, xác định giá đất, thẩm định thiết kế còn chồng chéo. TS. Phạm Gia Yên ủng hộ các cơ chế mới như: chỉ định nhà đầu tư đủ năng lực, cho phép liên doanh, liên kết linh hoạt hơn, đồng thời tăng cường hậu kiểm thay vì tiền kiểm quá nặng nề. Tuy nhiên, theo ông, nhà ở xã hội cho người có công không nên chỉ nhấn mạnh yếu tố giá rẻ, mà phải đặt chất lượng sống làm tiêu chí trung tâm, nhất là với các đối tượng là thương binh nặng, người cao tuổi, người khuyết tật.
Bên cạnh đó, từ phía doanh nghiệp, nhiều ý kiến nhận xét mức lợi nhuận thấp trong khi rủi ro pháp lý cao đang khiến không ít nhà đầu tư e dè với nhà ở xã hội. Ngay cả các doanh nghiệp của thương binh, người khuyết tật – lực lượng rất phù hợp để tham gia lĩnh vực này cũng gặp khó trong tiếp cận đất đai và tín dụng.
PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN THỰC TẾ
Theo ông Trần Hồng Quảng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp của thương binh và người khuyết tật Việt Nam, nhà ở không chỉ là nơi cư trú mà còn là nền tảng để người có công ổn định cuộc sống, tiếp tục lao động, sản xuất và hòa nhập xã hội. “Chăm lo nhà ở cho người có công không phải là sự hỗ trợ mang tính ban phát, mà là trách nhiệm và nghĩa vụ của Nhà nước, của toàn xã hội đối với những người đã hy sinh, cống hiến cho đất nước”, ông Quảng khẳng định.
Ông cho rằng chính sách nhà ở xã hội hiện nay cần được thiết kế linh hoạt hơn, phù hợp với điều kiện thực tế của từng nhóm người có công. Bên cạnh việc xây dựng các khu nhà ở xã hội tập trung, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ cải tạo, xây mới nhà ở trên chính đất ở hiện có, nhất là tại khu vực nông thôn và vùng ven đô – nơi nhiều gia đình người có công đang sinh sống.
Đồng quan điểm, TS. Phạm Gia Yên đánh giá hoàn thiện chính sách nhà ở xã hội cho người có công là bài toán tổng hợp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Trung ương và địa phương, giữa Nhà nước – doanh nghiệp – xã hội. Luật Nhà ở mới đã mở ra cơ hội nhưng cần quyết tâm và năng lực thực thi.
Đối với nhà ở xã hội dành cho người có công, phải có cơ chế phù hợp, phát huy vai trò của các tổ chức đại diện, đồng thời bảo đảm việc đầu tư, xây dựng đúng đối tượng, đúng mục tiêu chính sách. Chỉ khi chính sách sát với thực tiễn cuộc sống của người có công, được triển khai minh bạch, thực chất và có trách nhiệm, thì những căn nhà xã hội mới thực sự trở thành mái ấm đúng nghĩa – nơi thể hiện trọn vẹn đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Ông kỳ vọng với sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng, Nhà nước, trong giai đoạn 2026 - 2030, các dự án nhà ở xã hội sẽ được triển khai bài bản, hiệu quả hơn, từng bước đáp ứng yêu cầu an sinh xã hội một cách căn cơ, thực chất.
-Thanh Xuân
