Từ cảng An Hải ở Lý Sơn, Quảng Ngãi đến cảng cá Lạch Quèn của Nghệ An, chuyển đổi số đang dần trở thành một phần quen thuộc trong đời sống nghề cá. Chuyển đổi số giúp giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian cho ngư dân và góp phần minh bạch hóa hoạt động khai thác. Đồng thời, những công nghệ khai thác mới cũng giúp ngư dân vươn lên bám biển, làm giàu và hướng tới nghề cá hiện đại, bền vững và có trách nhiệm...
Tại cảng An Hải, Lý Sơn (Quảng Ngãi), thuyền trưởng Nguyễn Văn Tư, người có hơn hai mươi năm bám biển, hoàn tất thủ tục xuất bến chỉ với vài thao tác trên điện thoại thông minh. Không còn cảnh tất bật chạy lo giấy tờ như trước, ông dành nhiều thời gian hơn để kiểm tra ngư lưới cụ, nhiên liệu và chuẩn bị nhiều thứ khác cho chuyến biển.
KHI NGƯ DÂN LÀM CHỦ DỮ LIỆU
“Hồi trước, mỗi lần ra khơi là lo đủ thứ giấy tờ, thiếu cái nào là phải chạy đi chạy lại. Giờ làm trên máy, nhanh gọn hơn, tụi tôi chỉ tập trung chuẩn bị chuyến biển cho đàng hoàng,” ông Tư nói.
Những năm gần đây, Quảng Ngãi triển khai đồng bộ hồ sơ tàu cá điện tử, nhật ký khai thác điện tử và thiết bị giám sát hành trình. Với ngư dân, lợi ích dễ thấy nhất là tiết kiệm thời gian, giảm phiền hà trong thủ tục. Nhưng sâu xa hơn, đó là bước chuyển quan trọng từ cách làm nghề dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang cách làm nghề dựa trên dữ liệu.
Không ít ngư dân từng e dè khi tiếp cận công nghệ. Thuyền trưởng Lê Văn Hùng, chủ một tàu cá ở xã Đông Sơn, nhớ lại những ngày đầu làm quen với nhật ký khai thác điện tử. “Lúc mới dùng, tôi sợ bấm nhầm, không biết ghi cho đúng. Nhưng được cán bộ hướng dẫn vài chuyến là quen. Giờ không ghi thì thấy thiếu, vì có số liệu rõ ràng, bán cá cũng dễ giải thích nguồn gốc hơn,” ông Hùng chia sẻ.
Ở góc độ quản lý, chuyển đổi số giúp việc kiểm soát nghề cá chặt chẽ hơn nhưng theo cách mềm dẻo. Thượng úy Cao Mạnh Long, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng An Hải (Đồn Biên phòng Lý Sơn) cho biết, các phần mềm của Cục Thủy sản cho phép lực lượng chức năng theo dõi tín hiệu giám sát hành trình tàu cá theo thời gian thực. Hệ thống quản lý tàu cá của Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng cũng đã tích hợp thông tin phương tiện và thuyền viên, giúp giải quyết thủ tục nhanh chóng, chính xác, hạn chế phiền hà cho chủ tàu.
Theo lực lượng biên phòng, việc số hóa và liên thông dữ liệu giúp kiểm soát tàu cá hiệu quả hơn, đặc biệt trong phòng ngừa vi phạm vùng biển nước ngoài – một trong những nguyên nhân dẫn tới khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định.
Ngư dân hiểu rất rõ rủi ro này. “Đi biển mà lỡ vượt ranh giới là coi như mất cả chuyến. Giờ có máy giám sát, mình biết tàu đang ở đâu, gần ranh giới là quay đầu liền, yên tâm hơn nhiều,” thuyền trưởng Nguyễn Văn Tư nói thẳng.
TỪ CUỐN SỔ GIẤY ĐẾN ỨNG DỤNG TRÊN ĐIỆN THOẠI
Tại cảng cá Lạch Quèn (Nghệ An), không khí bốc dỡ hải sản luôn nhộn nhịp sau mỗi chuyến biển dài ngày. Giữa lúc các thuyền viên tất bật đưa cá lên bờ, anh Tô Huy Hùng, chủ tàu cá NA 92888 TS, lại chăm chú thao tác trên điện thoại thông minh. Anh đang khai báo xuất nhập cảng, sản lượng khai thác và lộ trình tàu thông qua phần mềm eCDT.
“Ban đầu, tôi lúng túng lắm, không biết vào ứng dụng thế nào, các mục cần khai báo ra sao. Nhưng sau vài lần được cán bộ cảng hướng dẫn, giờ thì tôi quen rồi. Khai báo điện tử tiết kiệm được nhiều thời gian,” anh Hùng nói.
Không chỉ riêng anh Hùng, ngày càng nhiều ngư dân Nghệ An từng bước tiếp cận và sử dụng thành thạo phần mềm eCDT. Từ thói quen ghi chép nhật ký hành trình, sản lượng đánh bắt bằng sổ tay và làm thủ tục trực tiếp tại cảng, họ chuyển dần sang thao tác số hóa trên điện thoại thông minh, dù phần lớn là những người không quen với công nghệ.
Lão ngư Hồ Văn Thịnh, chủ tàu cá NA 90423 TS cũng dần bắt nhịp với việc khai báo điện tử. Từ cuốn sổ giấy quen thuộc, ông học cách nhập dữ liệu chuyến biển, cập nhật tọa độ, lộ trình và sản lượng ngay trên ứng dụng. Nhiều ngư dân trước đây còn lúng túng khi mở ứng dụng, nay đã có thể sử dụng thành thạo, thậm chí hướng dẫn lại cho bạn thuyền.
Theo các ngư dân, hành trình làm quen với công nghệ không hề dễ dàng. Những người lớn tuổi, vốn chỉ quen nhìn con nước, sao trời hay ánh đèn pha, phải mất nhiều thời gian để đọc bản đồ số, xem hướng gió trên ứng dụng và ghi nhật ký khai thác bằng điện thoại.
Là địa phương có số tàu đánh bắt xa bờ lớn nhất tỉnh, phường Tân Mai hiện có một trăm mười tàu cá có chiều dài trên hai mươi mét và gần sáu mươi tàu cá có chiều dài dưới hai mươi mét. Theo ông Phan Văn Hải, Chủ tịch Hội Nghề cá Quỳnh Lập, đến nay toàn bộ chủ tàu cá trên địa bàn đã ứng dụng phần mềm eCDT Việt Nam. Ứng dụng này giúp cơ quan chức năng giám sát tàu cá thuận lợi hơn, đồng thời ngư dân không còn phải khai báo xuất nhập cảng bằng hồ sơ giấy như trước.
Ban Quản lý cảng cá Nghệ An cho biết, toàn tỉnh hiện có hơn 3.400 tàu cá, trong đó 1.043 tàu có chiều dài trên 12 mét. Sau gần một năm triển khai ứng dụng eCDT Việt Nam, cơ quan chức năng đã cấp 1.060 tài khoản cho tàu cá có chiều dài trên 12m. Dữ liệu cũng cho thấy đã có 6.173 lượt tàu xuất cảng và 5.302 lượt tàu cập cảng, với sản lượng hải sản qua cảng trên 21.000 tấn.
Nhờ eCDT Việt Nam, quy trình xác nhận và chứng nhận nguồn gốc thủy sản, vốn mất hàng giờ với nhiều loại giấy tờ, nay được rút gọn đáng kể. Dữ liệu điện tử giúp các đơn vị quản lý theo dõi tàu thuyền theo thời gian thực, chủ động hơn trong giám sát và hạn chế nguy cơ vi phạm.
Bên cạnh số hóa, hiện nay nghề khai thác hải sản tại Nghệ An cũng đã ứng dụng công nghệ mới. Công nghệ khai thác bằng lưới chụp 4 tăng gông đang được triển khai tại các cảng cá lớn như cảng Lạch Quèn và cảng Cửa Hội đã giúp tăng hiệu suất khai thác lên 20-25% so với phương pháp truyền thống.
Đồng thời, công nghệ này cũng giảm hao hụt sản phẩm sau thu hoạch, nâng cao chất lượng thủy sản.
Những kết quả tích cực từ việc ứng dụng khoa học công nghệ đã và đang góp phần hiện đại hóa ngành thủy sản Nghệ An, Quảng Ngãi và nhiều tỉnh thành khác.
Với sự hỗ trợ của khoa học công nghệ, các mô hình nuôi trồng và khai thác tiên tiến không chỉ nâng cao năng suất và giá trị kinh tế mà còn bảo vệ môi trường, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu. Đây chính là nền tảng quan trọng để ngành thủy sản phát triển bền vững, mang lại lợi ích lâu dài cho người dân các địa phương.
-Nguyễn Thuấn
