Công bố CPI sớm, tạo dư địa chủ động trong kiểm soát lạm phát

Chỉ số CPI được công bố vào ngày mùng 3 hàng tháng có thể mở ra dư địa quan trọng cho điều hành chính sách vĩ mô. Khi thông tin giá cả được cập nhật kịp thời, khả năng phản ứng của chính sách tiền tệ và tài khóa trước áp lực lạm phát sẽ linh hoạt hơn...

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 13/2026/NĐ-CP ngày 13/1/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều và phụ lục của Nghị định số 62/2024/NĐ-CP ngày 07/6/2024 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều phụ lục của Nghị định số 94/2016/NĐ-CP ngày 01/7/2016 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thống kê và Nghị định số 94/2022/NĐ-CP ngày 07/11/2022 của Chính phủ quy định nội dung chỉ tiêu thống kê thuộc hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia và quy trình biên soạn chỉ tiêu tổng sản phẩm trong nước, chỉ tiêu tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Theo Nghị định mới của Chính phủ, thời điểm công bố số liệu chính thức chỉ số giá tiêu dùng (CPI) sẽ được điều chỉnh sớm hơn, vào ngày 03 của tháng kế tiếp sau tháng báo cáo, thay vì ngày 06 như quy định trước đây tại Nghị định số 62/2024/NĐ-CP.

Theo Cục Thống kê, CPI là chỉ tiêu thống kê phản ánh xu hướng và mức độ biến động giá chung của các loại hàng hóa và dịch vụ phục vụ tiêu dùng hàng ngày của người dân theo thời gian.

Chỉ số này tập trung vào nhóm tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình, không bao gồm giá hàng hóa bất hợp pháp, hàng hóa chợ đen, giá đất hay các mặt hàng phục vụ sản xuất. Do đó, CPI thường được xem là “thước đo” quan trọng nhất đối với diễn biến chi phí sinh hoạt và lạm phát tiêu dùng.

Trong thực tiễn điều hành, CPI thường là một trong những dữ liệu đầu vào đầu tiên để xem xét dư địa nới lỏng hay thắt chặt chính sách tiền tệ, điều chỉnh lãi suất, tín dụng, cũng như xây dựng kịch bản điều hành giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý.

Vì vậy, việc tiếp cận số liệu CPI sớm hơn được đánh giá sẽ giúp các quyết định chính sách bắt nhịp tốt hơn với diễn biến giá cả thực tế, hạn chế độ trễ trong phản ứng chính sách. Ở góc độ doanh nghiệp, việc công bố CPI sớm giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch chi phí, điều chỉnh giá bán, đàm phán hợp đồng.

Không chỉ thay đổi về thời điểm công bố, cách thức biên soạn CPI hiện nay cũng cho thấy sự dịch chuyển đáng kể trong cách nhìn nhận áp lực giá cả.

Để biên soạn CPI, Cục Thống kê sẽ xây dựng Danh mục hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng phổ biến, còn gọi là “rổ” hàng hóa.

Trong giai đoạn 2020–2025, rổ hàng hóa CPI gồm 752 mặt hàng, được sắp xếp theo cấu trúc chỉ số và mô tả chi tiết về quy cách, phẩm cấp, nhãn mác.

So với giai đoạn 2015–2020, danh mục này đã tăng thêm gần 100 mặt hàng gắn với xu hướng tiêu dùng mới như ô tô, điện thoại di động, laptop, thiết bị điện tử thông minh và các loại hình nhà ở thuê cao cấp. Đồng thời, cũng loại bỏ một số sản phẩm không còn phổ biến và bổ sung nhiều mặt hàng mới, mang tính hiện đại, phản ánh sát hơn xu hướng tiêu dùng thực tế.

Sự thay đổi này giúp CPI phản ánh đầy đủ hơn các nguồn gây áp lực lạm phát trong nền kinh tế hiện đại, nơi chi tiêu cho công nghệ, dịch vụ và nhà ở ngày càng chiếm tỷ trọng lớn.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tại đô thị gia tăng, thị trường bất động sản cho thuê và dịch vụ chất lượng cao có xu hướng biến động mạnh theo chu kỳ kinh tế. Vì vậy, chỉ số này không chỉ phản ánh giá cả các mặt hàng thiết yếu truyền thống, mà còn tiệm cận hơn với cấu trúc tiêu dùng thực tế của người dân.

Bên cạnh danh mục hàng hóa, việc xác định cơ cấu chi tiêu của hộ gia đình, còn gọi là “quyền số” cũng là yếu tố then chốt trong tính toán CPI. Theo quy định, 5 năm một lần, Cục Thống kê sẽ thực hiện chuyển đổi năm gốc, đồng thời rà soát, cập nhật danh mục hàng hóa đại diện, mạng lưới điều tra và quyền số tính chỉ số giá tiêu dùng.

Trong năm 2025, Cục Thống kê sẽ chuyển đổi năm gốc từ 2019 sang năm gốc 2024, căn cứ trên kết quả “Khảo sát mức sống hộ dân cư và Điều tra quyền số tính chỉ số giá tiêu dùng năm 2018”. Việc cập nhật này được kỳ vọng sẽ giúp chỉ số CPI phản ánh sát thực hơn biến động giá cả, phục vụ hiệu quả công tác điều hành kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và hoạch định chính sách trong giai đoạn tới.

Về dài hạn, việc công bố CPI sớm hơn, cùng với việc hoàn thiện danh mục hàng hóa, góp phần nâng cao tính minh bạch, độ tin cậy của hệ thống thống kê giá cả. Điều này không chỉ phục vụ điều hành trong nước, mà còn giúp nâng cao uy tín của số liệu kinh tế Việt Nam trong mắt các tổ chức quốc tế, nhà đầu tư nước ngoài.

-Mai Nhi