Ngày thứ Ba (20/1) đánh dấu tròn 1 năm Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng - giai đoạn với một loạt thay đổi chính sách dồn dập, mở rộng quyền lực của ông và định hình lại quan hệ của Mỹ với thế giới...
Bước sang năm thứ hai của nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump phát tín hiệu tiếp tục theo đuổi các ưu tiên chính sách cứng rắn, trong bối cảnh chia rẽ trong nước gia tăng.
Vài tuần gần đây, ông Trump tăng cường các biện pháp thực thi chính sách kiểm soát người nhập cư tại bang Minnesota. Trên mặt trận đối ngoại, ông chỉ đạo một chiến dịch tại Venezuela để bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, đồng thời nhắc lại kế hoạch giành quyền kiểm soát Greenland và đưa ra các cảnh báo với Iran. Ông cũng tỏ ra không mấy bận tâm trước những lo ngại về cuộc điều tra hình sự nhằm vào Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell.
“Tôi không quan tâm”, ông Trump nói với hãng tin Reuters trong cuộc trả lời phỏng vấn tại Văn phòng Bầu dục tuần trước, khi ông được hỏi về hệ quả kinh tế có thể phát sinh từ cuộc điều tra liên quan tới ông Powell.
Trong cuộc trao đổi với tờ báo The New York Times ngày 7/1, ông Trump cho rằng “giới hạn duy nhất” đối với các quyết định sử dụng quyền lực của ông ở nước ngoài là “chuẩn mực đạo đức của bản thân”.
Ngày 20/1/2025, khi trở lại Nhà Trắng bắt đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump cam kết tái định hình nền kinh tế, bộ máy liên bang, chính sách nhập cư và nhiều khía cạnh của đời sống văn hóa Mỹ. Thực tế cho thấy ông đã thúc đẩy phần lớn chương trình nghị sự đó, qua đó trở thành một trong những tổng thống có quyền lực nhất trong lịch sử hiện đại của Mỹ.
Theo các nhà phân tích, do hiến pháp không cho phép tranh cử thêm nhiệm kỳ nữa, ông Trump nhiều khả năng sẽ đối mặt với xu hướng quyền lực suy giảm dần khi bước sang năm thứ hai. Dù ngày càng nhiều cử tri Mỹ không hài lòng với cách điều hành kinh tế và đặt câu hỏi về các ưu tiên chính sách của Nhà Trắng, ông Trump vẫn giữ được sự ủng hộ đáng kể từ nhóm cử tri nòng cốt.
Theo khảo sát dư luận do công ty Ipsos thực hiện cho hãng tin Reuters trong tuần trước, tỷ lệ ủng hộ ông Trump ở mức 41%, trong khi 58% người trưởng thành tại Mỹ không tán thành cách ông điều hành đất nước. Mức ủng hộ này thấp so với mặt bằng chung của các tổng thống Mỹ, nhưng chưa phải mức thấp nhất từng ghi nhận trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn với Reuters, ông Trump thừa nhận Đảng Cộng hòa có nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử tháng 11 năm nay, đồng thời nói rằng lịch sử thường không ủng hộ đảng của tổng thống trong các kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ. Trước đó, ông kêu gọi các nghị sĩ Đảng Cộng hòa nỗ lực giữ thế đa số, cảnh báo nếu Đảng Dân chủ giành lại thế đa số tại Hạ viện, phe này có thể thúc đẩy một cuộc luận tội mới nhằm vào ông.
Khi được hỏi về nỗi lo giá cả leo thang - vấn đề được cử tri quan tâm nhất trước thềm bầu cử - ông Trump lặp lại nhận định rằng nền kinh tế đang ở trạng thái “tốt nhất” lịch sử, dù các dữ liệu cho thấy lạm phát vẫn neo cao. Vài tuần gần đây, ông Trump cố gắng xoa dịu lo ngại về chi phí sinh hoạt qua các bài phát biểu và một số động thái khác.
Trong năm đầu trở lại Nhà Trắng, ông Trump cắt giảm mạnh lực lượng công chức liên bang, giải thể một số cơ quan chính phủ, giảm mạnh viện trợ nhân đạo nước ngoài, tăng cường các chiến dịch siết chặt nhập cư trái phép và trục xuất hàng loạt người nhập cư trái phép…
Về kinh tế, ông áp thuế quan lên hàng hóa từ phần lớn các đối tác thương mại của Mỹ, khiến quan hệ thương mại với nhiều nước thêm căng thẳng. Ông cũng thúc đẩy một dự luật lớn về cắt giảm thuế và chi tiêu, điều chỉnh chính sách liên quan tới việc tiếp cận một số vắc-xin, đồng thời có các phát biểu chỉ trích nhắm tới các trường đại học, hãng luật và một số cơ quan truyền thông.
Dù từng cam kết chấm dứt xung đột Nga - Ukraine ngay trong ngày đầu nhậm chức, đến nay ông Trump chưa đạt nhiều tiến triển trong việc lập lại hòa bình ở Ukraine. Ông cũng khẳng định đã góp phần chấm dứt 8 cuộc xung đột, nhưng nhận định này vẫn gây tranh luận khi một số điểm nóng được nhắc tới chưa thực sự lắng xuống.
Theo các nhà sử học và nhà phân tích, việc các tổng thống Mỹ thời hiện đại tìm cách mở rộng quyền lực ngay sau khi nhậm chức như ông Trump không phải là chuyện hiếm. Tuy nhiên, trong năm qua ông Trump đẩy mạnh quyền lực hành pháp với tốc độ hiếm thấy. Ông làm điều này thông qua các sắc lệnh điều hành và tuyên bố tình trạng khẩn cấp.
Nhà sử học Timothy Naftali cho rằng trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump vận dụng quyền lực với mức độ ít bị kiềm chế hơn so với các tổng thống gần đây, và so sánh với bối cảnh thời Tổng thống Franklin Roosevelt.
Ở giai đoạn đầu cầm quyền 1933-1945, ông Roosevelt có lợi thế lớn về thế đa số tại Quốc hội, nhờ đó thúc đẩy chương trình nghị sự trong nước tương đối thuận lợi. Ông cũng nhận được sự ủng hộ đáng kể của công chúng khi xử lý cuộc Đại Suy thoái, trong khi phe đối lập khi đó thiếu sự thống nhất.
Theo các chiến lược gia chính trị, nếu ông Trump chưa thuyết phục được cử tri rằng Nhà Trắng nắm rõ và có giải pháp xử lý áp lực chi phí sinh hoạt, một số nghị sĩ Đảng Cộng hòa có thể giữ khoảng cách hơn với ông chủ Nhà Trắng trong chiến dịch tranh cử để bảo vệ ghế của mình trong cuộc bầu cử tháng 11 tới.
-Hoài Thu
