“Chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo” là mục tiêu của rất nhiều trường học ở vùng cao. Nhiều thày cô tại các ngôi trường xa xôi đang nỗ lực ứng dụng công nghệ, sử dụng AI để thu hẹp khoảng cách tri thức giữa miền núi và vùng đồng bằng...
Tại Trường trung học cơ sở Bát Mọt, xã Bát Mọt tỉnh Thanh Hóa, việc triển khai hệ thống VnEdu được xem là bước ngoặt quan trọng trong công tác quản lý và điều hành. Toàn bộ hồ sơ giáo án, kế hoạch dạy học, hồ sơ chủ nhiệm, điểm số và thông tin liên lạc với phụ huynh đều được thực hiện trên nền tảng số.
Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Bát Mọt Lê Hồng Sâm cho biết trước đây mỗi học kỳ nhà trường phải in ấn, lưu trữ rất nhiều giấy tờ, việc cập nhật thông tin chậm và khó đồng bộ.
Không dừng lại ở quản lý, công nghệ số còn được đưa trực tiếp vào từng tiết học. Hiện 100% phòng học của Trường trung học cơ sở Bát Mọt được kết nối internet, giáo viên sử dụng tivi và máy tính trong giảng dạy. Nhà trường có phòng tin học riêng với đầy đủ thiết bị và giáo viên chuyên trách, giúp học sinh sớm làm quen với kỹ năng số cơ bản.
Trong các giờ học tin học, học sinh được hướng dẫn tạo lập văn bản, sử dụng phần mềm thông dụng, từng bước tiếp cận các công cụ số. Đáng chú ý, giáo viên đã bắt đầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác chuẩn bị bài giảng. Các phần mềm AI được sử dụng để tìm kiếm tư liệu minh họa, hỗ trợ thiết kế bài giảng trực quan, sinh động hơn, phù hợp với đặc thù học sinh vùng cao.
Tại Trường tiểu học Thiết Ống, xã Thiết Ống tỉnh Thanh Hóa, khoảng 80% học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số, chất lượng đầu vào chưa đồng đều. Nhà trường hiện không có giáo viên Tin học chuyên trách, khiến việc dạy học công nghệ thông tin gặp nhiều khó khăn.
Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học Thiết Ống Dư Thị Việt Hà cho biết dù có phòng máy tính được trang bị tương đối đầy đủ nhưng do thiếu giáo viên chuyên môn nên việc vận hành chưa hiệu quả. Toàn trường hiện chỉ có một tivi thông minh, chủ yếu phục vụ trình chiếu nội dung một chiều, chưa thể tổ chức các hoạt động tương tác hai chiều với học sinh.
Trong điều kiện còn nhiều hạn chế, nhà trường lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, phù hợp với thực tế. Thay vì triển khai đồng loạt, ban giám hiệu khuyến khích giáo viên từng bước làm quen với công nghệ theo năng lực của từng người. Các buổi tập huấn chuyên môn về công nghệ thông tin được tổ chức ngay tại trường, tập trung vào những kỹ năng thiết thực phục vụ soạn giảng.
Ở xã Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang, hành trình đưa tri thức số đến với học sinh bắt đầu từ sự tâm huyết của cô giáo trẻ Vàng Thị Dính, giáo viên Trường phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở, trung học phổ thông Đồng Văn.
Với chiếc laptop cũ, cô Dính tự học lập trình, công nghệ robot và trí tuệ nhân tạo thông qua các khóa học trực tuyến của STEAM for Vietnam và Liên minh Thúc đẩy giáo dục STEM.
Những đêm ký túc xá đã tắt đèn, cô Dính lặng lẽ mày mò từng dòng code, từng bản thiết kế, mang những kiến thức công nghệ tưởng như chỉ có ở thành phố về với vùng cao.
Từ đó, đội robot đầu tiên được thành lập, Ngày hội STEM được tổ chức, các giải đấu robot ra đời, thậm chí robot được đưa biểu diễn ngay dưới chân Cột cờ Lũng Cú.
Không dừng lại trong phạm vi một trường học, cô giáo trẻ còn kết nối 20 trường trung học cơ sở trong khu vực, tổ chức tập huấn robot, đưa AI vào giảng dạy, mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ đến tận thôn, bản. Những tiết học viết báo cáo kỹ thuật, những cánh tay robot do học sinh tự thiết kế đã trở thành minh chứng sống động cho một cuộc chuyển đổi số bắt nguồn từ nội lực người thầy.
Tại xã Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, cô giáo Đàm Thị Uyên lại lựa chọn một con đường khác để đưa STEM đến với học sinh. Không đủ thiết bị, cô cùng học trò tận dụng phế liệu để chế tạo các mô hình máy lọc nước, hệ thống cảnh báo khí gas. Từ những vật liệu giản đơn, khát vọng sáng tạo của học sinh vùng cao được khơi dậy.
Uyên tự học lập trình, kết nối các tổ chức hỗ trợ, thành lập Câu lạc bộ Robotics để học sinh được “học qua làm”. Năm 2025, đội robot của cô giành giải “Truyền cảm hứng toàn quốc”, mang niềm tự hào công nghệ từ miền biên viễn đến sân chơi quốc gia.
Từ những hạt nhân như vậy, ngành giáo dục Cao Bằng đã từng bước mở rộng chuyển đổi số trên phạm vi toàn tỉnh. Đến nay, hơn 500 trường học được tập huấn STEM-Robotics, hàng trăm giáo viên mầm non làm quen với lập trình robot, 10 trường mầm non được trang bị robot VEX 123 và 100% trường trung học phổ thông có robot phục vụ giảng dạy.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng Nguyễn Ngọc Thư cho biết hơn 80% học sinh của tỉnh học tập tại vùng khó, vì vậy địa phương xác định chuyển đổi số là giải pháp quan trọng để thu hẹp khoảng cách tri thức.
Việc đưa học liệu số, lớp học thông minh vào trường học song hành với nâng cao năng lực số cho giáo viên đang tạo ra những chuyển biến rõ nét, từng bước hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết số 71-NQ/TW trong điều kiện đặc thù của vùng cao.
-Nguyễn Thuấn
