Năm 2025 được xem là dấu mốc đặc biệt của ngành hồ tiêu và gia vị Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu lần đầu tiên vượt mốc 2 tỷ USD, khẳng định vị thế trung tâm của Việt Nam trên bản đồ gia vị toàn cầu. Trong bối cảnh sản lượng không tăng mạnh, thậm chí có dấu hiệu chững lại, ngành hồ tiêu vẫn ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng nhờ giá xuất khẩu cao và sự chuyển dịch mạnh mẽ từ “tăng lượng” sang “tăng giá trị”...
Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), tổng kim ngạch xuất khẩu hạt tiêu và gia vị năm 2025 đạt 2,124 tỷ USD, tăng 20,1% so với năm 2024. Riêng hạt tiêu chiếm hơn 78% tổng kim ngạch toàn ngành.
Ngoài hạt tiêu, nhiều mặt hàng gia vị khác cũng đóng góp tích cực như quế đạt khoảng 300 triệu USD; gừng và nghệ 61 triệu USD; hoa hồi gần 59 triệu USD; bạch đậu khấu và nhục đậu khấu 33 triệu USD; ớt khoảng 10 triệu USD. Điều này cho thấy cơ cấu xuất khẩu gia vị của Việt Nam đang dần đa dạng hơn, giảm phụ thuộc tuyệt đối vào một mặt hàng đơn lẻ.
GIÁ HẠT TIÊU CAO, TẠO KỶ LỤC KIM NGẠCH
Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2025 Việt Nam xuất khẩu hơn 246.000 tấn hạt tiêu các loại, giảm 1,5% so với năm trước. Tuy nhiên, nhờ giá xuất khẩu bình quân tăng mạnh lên gần 6.750 USD/tấn (tăng 28,3%), kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng vọt hơn 26%, đạt khoảng 1,66 tỷ USD.
Mỹ vẫn là thị trường lớn nhất của hồ tiêu Việt Nam, song năm 2025 ghi nhận mức sụt giảm đáng kể. Lượng xuất khẩu sang Mỹ chỉ đạt khoảng 55.000 tấn, giảm gần 24% so với năm trước, do tác động của chính sách thuế và xu hướng các nhà nhập khẩu Mỹ ưu tiên tiêu thụ hàng tồn kho để hạn chế rủi ro.
Trong bối cảnh đó, các thị trường khác như UAE, Trung Quốc, Ấn Độ và Đức đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc phân tán rủi ro và giữ ổn định đầu ra cho ngành hồ tiêu Việt Nam.
Ông Lê Việt Anh, Tổng thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) nhận định: Diễn biến xuất khẩu hạt tiêu hiện nay phản ánh rõ nét sự chuyển dịch chiến lược của ngành hồ tiêu, thay vì chạy theo mở rộng diện tích và sản lượng, ngành đang tập trung nâng cao chất lượng, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu, qua đó gia tăng giá trị trên mỗi đơn vị sản phẩm.
Không chỉ trên thị trường xuất khẩu, giá hồ tiêu trong nước cũng duy trì ở mức cao. Cuối năm 2025, giá tiêu dao động trong khoảng 150.000 - 152.000 đồng/kg, giúp người trồng tiêu cải thiện thu nhập đáng kể sau nhiều năm khó khăn, đồng thời tạo dư địa tài chính cho doanh nghiệp tái đầu tư vào vùng nguyên liệu và công nghệ chế biến.
Theo VPSA, năm 2025, sản lượng hạt tiêu Việt Nam ước đạt khoảng 195.000 tấn, chiếm 36,3% nguồn cung toàn cầu, tiếp tục đứng đầu thế giới. Lượng xuất khẩu đạt khoảng 246.000 tấn, tương đương 57,5% tổng lượng hạt tiêu xuất khẩu toàn cầu, cao hơn nhiều so với các nước đứng sau như Brazil, Indonesia hay Ấn Độ.
Với vai trò dẫn dắt này, Việt Nam không chỉ là nhà cung cấp lớn nhất mà còn góp phần định hình mặt bằng giá mới cho thị trường hồ tiêu thế giới trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu ngày càng thắt chặt.
CHẾ BIẾN SÂU ĐỂ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
Tuy vậy, theo VPSA, triển vọng nguồn cung hạt tiêu trong những năm tới không hoàn toàn thuận lợi. Bước sang niên vụ 2025–2026, sản lượng được dự báo giảm nhẹ do tác động của biến đổi khí hậu, mưa bão kéo dài, sâu bệnh gia tăng và thời tiết cực đoan. Trong khi đó, diện tích trồng tiêu khó mở rộng nhanh do chi phí đầu tư cao và tâm lý thận trọng của nông dân sau giai đoạn giá thấp kéo dài.
Nguồn cung trong nước thắt chặt, cộng với tồn kho hồ tiêu toàn cầu ở mức thấp, được xem là yếu tố giúp giá duy trì ở vùng cao trong ngắn và trung hạn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao hiệu quả sản xuất và sử dụng nguyên liệu một cách bền vững.
Giá nguyên liệu cao khiến biên lợi nhuận của xuất khẩu thô ngày càng thu hẹp. Điều này buộc các doanh nghiệp phải chuyển hướng mạnh sang chế biến sâu như tiêu xay, tiêu tiệt trùng, tinh dầu tiêu và các sản phẩm gia vị phối trộn có giá trị gia tăng cao".
Đồng thời, các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, dư lượng hóa chất, tiêu chuẩn môi trường - xã hội - quản trị (ESG) và phát triển bền vững. Doanh nghiệp không đáp ứng được các tiêu chí này sẽ khó duy trì chỗ đứng trên thị trường quốc tế.
Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp đầu tư bài bản cho vùng nguyên liệu đạt chuẩn và nhà máy chế biến hiện đại đang có lợi thế rõ rệt trong đàm phán thương mại, đồng thời mở rộng được sang các phân khúc và thị trường ngách có giá trị cao.
Giá cao và kim ngạch tăng mạnh mang lại cơ hội lớn cho ngành hồ tiêu Việt Nam, song cũng đặt ra không ít thách thức về nguồn cung, chất lượng, biến đổi khí hậu và năng lực chế biến. Trong bối cảnh đó, việc đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng vùng nguyên liệu bền vững và đa dạng hóa thị trường không còn là lựa chọn mang tính chiến lược, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc.
Nếu tận dụng tốt giai đoạn “vàng” này để tái cấu trúc theo hướng bền vững và giá trị cao, hồ tiêu Việt Nam không chỉ giữ vững vị thế “ông lớn” của thế giới mà còn có thể bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, ổn định hơn, hiệu quả hơn và ít phụ thuộc hơn vào biến động sản lượng và giá cả toàn cầu.
-Chu Khôi
