Theo HSBC, với vai trò “nơi trú ẩn thuế quan” và trung tâm phần cứng cho làn sóng AI, ASEAN đứng trước cơ hội lớn trong năm 2026. Tuy nhiên, tăng trưởng sẽ phân hóa theo sức mạnh nội tại của từng quốc gia, trong khi động lực thương mại toàn khu vực vẫn được duy trì…
Theo báo cáo “ASEAN Perspectives - Năm 2026: Thử thách sức bền, sức mạnh và bản lĩnh” vừa phát hành của Bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu HSBC, mặc dù những lo ngại về thuế quan vẫn hiện hữu và nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng đặt trước (frontloading) sắp sửa hạ nhiệt, các chuyên gia của HSBC vẫn giữ cái nhìn lạc quan về triển vọng thương mại của khu vực Đông Nam Á. Thực tế cho thấy, ngay trong bối cảnh vấn đề thuế quan gây nhiều xáo trộn, xuất khẩu của ASEAN đã đạt kết quả vượt trội trong năm 2025 và đà tăng trưởng này có cơ sở vững chắc để duy trì.
“NƠI TRÚ ẨN” AN TOÀN VÀ LỰC ĐẨY TỪ LÀN SÓNG AI
Một trong những điểm sáng nổi bật nhất được báo cáo chỉ ra là sự gia tăng mạnh mẽ về thị phần xuất khẩu toàn cầu của ASEAN. Số liệu cho thấy thị phần này đã tăng vọt 2 điểm phần trăm, từ mức khoảng 7,4% của năm 2023 lên khoảng 9,4% trong năm 2025. Diễn biến tích cực này cho thấy kết quả thương mại vượt trội của khu vực không hoàn toàn xuất phát từ nhu cầu đẩy nhanh các đơn hàng đặt trước do lo ngại thuế quan.
Đáng chú ý, sự gia tăng này không chỉ tập trung vào các thị trường truyền thống như Mỹ, Trung Quốc hay nội khối, mà là sự bùng nổ trên diện rộng đến các thị trường khác trên thế giới như Ấn Độ và Mexico.
Thương mại nhiều khả năng sẽ trở thành một lực cản trong năm 2026 khi hoạt động đẩy nhanh đơn hàng đặt trước suy giảm. Tuy nhiên, từ vị thế của một “chú ngựa ô”, ASEAN được kỳ vọng sẽ khẳng định tầm vóc của mình trên trường quốc tế về thương mại, với khả năng bền bỉ vượt qua những thử thách phía trước.
Đi sâu vào phân tích động lực, bà Janet Henry, Chuyên gia Kinh tế trưởng Toàn cầu của HSBC, nhận định thương mại khu vực đang được hỗ trợ mạnh mẽ bởi sự nở rộ của ngành Trí tuệ Nhân tạo (AI). Sự phát triển này không chỉ làm gia tăng nhu cầu về phần cứng, phần mềm và dịch vụ liên quan, mà còn tạo ra hiệu ứng tài sản từ việc nắm giữ cổ phiếu AI, qua đó thúc đẩy chi tiêu tiêu dùng tại các thị trường lớn như Mỹ.
Trong bối cảnh đó, ASEAN hội tụ đủ điều kiện để trở thành mắt xích quan trọng. Hiện nay, khoảng một phần ba kim ngạch xuất khẩu của khu vực thuộc lĩnh vực điện tử.
Theo HSBC, bối cảnh và chính sách toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục củng cố vị thế của ASEAN, đồng thời gia tăng khả năng chống chịu của Đông Nam Á trước bất kỳ sự suy giảm nào của nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng.
Các chuyên gia HSBC nhận định ASEAN vẫn được xem là một “nơi trú ẩn” giữa những biến động thuế quan. Mức thuế quan có hiệu lực tại ASEAN, so với các nền kinh tế khác ở châu Á, đang tạo ra lợi thế rõ nét so với Trung Quốc và hiện nay là cả Ấn Độ trong một số lĩnh vực nhất định.
“Lợi thế này không chỉ giúp ASEAN gia tăng thị phần tại thị trường Mỹ mà còn tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài, bao gồm cả các nhà đầu tư đến từ Trung Quốc. Trên thực tế, dữ liệu cán cân thanh toán cho thấy dòng vốn đầu tư trực tiếp ròng vào khu vực vẫn tiếp tục tăng, dù tốc độ đã chậm lại so với năm 2024”, chuyên gia tại HSBC nhận định.
FDI vào ASEAN trong ba quý đầu năm 2025 tăng 8,5% so với cùng kỳ năm trước cho thấy năng lực xuất khẩu của khu vực còn dư địa mở rộng. Phần lớn dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài này đang chảy vào các doanh nghiệp thương mại quy mô lớn tại Việt Nam và Malaysia.
SỰ PHÂN HÓA TĂNG TRƯỞNG VÀ SỨC MẠNH NỘI TẠI
Mặc dù bức tranh thương mại chung mang gam màu sáng, báo cáo của HSBC nhấn mạnh rằng kết quả tăng trưởng của từng quốc gia trong năm 2026 sẽ có sự phân hóa đáng kể. Kết quả này không chỉ phụ thuộc vào xuất khẩu mà chủ yếu được quyết định bởi sức mạnh nội địa và hiệu quả của các chính sách hỗ trợ kinh tế.
Năm 2026 sẽ là một “bài kiểm tra” toàn diện về sức bền và sức mạnh. Các nền kinh tế ASEAN được dự báo đều có khả năng vượt qua các thách thức từ môi trường thương mại quốc tế, nhưng mức độ thành công và tốc độ tăng trưởng sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng tận dụng cơ hội từ dòng vốn FDI, làn sóng công nghệ AI cũng như sự linh hoạt trong chính sách điều hành nội địa của từng quốc gia.
Nhóm các quốc gia được dự báo dẫn đầu về tăng trưởng bao gồm Malaysia, Việt Nam và Singapore. Tại các nền kinh tế này, thành quả từ thương mại đã và đang được chuyển hóa hiệu quả thành “trái ngọt” cho nền kinh tế thực, thể hiện qua sự cải thiện về lương bổng và việc làm. Bên cạnh đó, chính sách tài khóa cứng rắn nhưng khôn ngoan đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đà tăng trưởng.
Riêng đối với Việt Nam, báo cáo lưu ý bối cảnh chính trị ổn định sau khi vừa tổ chức Đại hội Đảng toàn quốc, với dự báo các chính sách điều hành kinh tế vĩ mô sẽ nhiều khả năng không thay đổi, tạo đà tâm lý vững chắc cho các nhà đầu tư. Cùng với Malaysia, Việt Nam tiếp tục là điểm đến thu hút phần lớn dòng vốn FDI, củng cố nền tảng sản xuất.
Ở chiều ngược lại, một số nền kinh tế khác đang đối mặt với những thách thức riêng biệt. Thái Lan đang trải qua giai đoạn thử thách về năng lực cạnh tranh của khu vực sản xuất, đồng thời sự bất định phủ bóng lên chính sách tài khóa trong bối cảnh nước này chuẩn bị bước vào kỳ bầu cử.
Tại Philippines, sức mạnh tài khóa đang có dấu hiệu hao hụt, và năm 2026 nước này sẽ tập trung vào vai trò đăng cai hội nghị thượng đỉnh ASEAN, khuyến khích các cải cách thể chế. Với Indonesia, năm tới sẽ là bài kiểm tra quan trọng để xem liệu các cú hích tài khóa thông qua quỹ đầu tư quốc gia Danantara và chi tiêu an sinh xã hội có đủ sức hỗ trợ tăng trưởng hay không.
Sự khác biệt về sức khỏe nội tại cũng dẫn đến những định hướng chính sách tiền tệ khác nhau. Chuyên gia HSBC nhận định với đà tăng trưởng mạnh mẽ của Malaysia, Việt Nam và Singapore, các nhà làm chính sách tại đây sẽ không cần thay đổi điều hành về tiền tệ để hỗ trợ tăng trưởng. Thậm chí, trong kịch bản lạm phát bùng lên trên toàn khu vực, đây có thể là nhóm các nền kinh tế đầu tiên tiến hành thắt chặt chính sách. Ngược lại, nhóm các nước còn lại có thể cần nhiều hơn các biện pháp hỗ trợ để duy trì động lực kinh tế.
-Minh Huy
