Trong giảm nghèo thông tin, thì hạ tầng và nội dung truyền thông chỉ phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi đội ngũ cán bộ cơ sở đủ năng lực. Và chính con người ở cấp xã, thôn bản mới là mắt xích quyết định để thông tin từ chính sách trở thành năng lực của người dân.
Dự án 6 “Truyền thông và giảm nghèo về thông tin” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025, cho thấy công tác truyền thông có vai trò quan trọng trong việc đưa chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến gần hơn với người dân.
Đặc biệt sự lan tỏa thông tin ấy có thể biến thành hành động thực tế của các hộ nghèo, hộ cận nghèo… hay không là nhờ vào đội ngũ cán bộ cơ sở của xã, phường làm công tác truyền thông họ là người giúp dân nâng cao khả năng tiếp cận các chính sách phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
GIẢM NGHÈO THÔNG TIN KHÔNG CHỈ TRÔNG CHỜ VÀO HẠ TẦNG
Một trong những thuận lợi lớn của giai đoạn 2021–2025 là hạ tầng thông tin, viễn thông ở nhiều vùng khó khăn đã được cải thiện đáng kể. Hệ thống truyền thanh cơ sở, điểm bưu chính công cộng, các nền tảng truyền thông số từng bước được mở rộng. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai Dự án 6 cho thấy, hạ tầng dù quan trọng nhưng không phải yếu tố quyết định duy nhất.
Ở nhiều địa phương, nơi nào đội ngũ cán bộ làm công tác thông tin cơ sở còn lúng túng, thiếu kỹ năng truyền thông, thiếu khả năng lựa chọn nội dung phù hợp, thì dù có thiết bị, hoạt động truyền thông vẫn khó tạo tác động thực chất. Thông tin có thể được phát đi, nhưng không đến đúng đối tượng, không đúng thời điểm, hoặc không gắn với nhu cầu cụ thể của người dân.
Giảm nghèo thông tin không phải là bài toán kỹ thuật thuần túy, mà là bài toán về năng lực tổ chức và con người. Nếu cán bộ cơ sở chỉ dừng lại ở việc “đọc chính sách”, “phát văn bản”, thì khó có thể giúp người dân hiểu, tin và sử dụng thông tin như một nguồn lực cho phát triển.
Trong thực tiễn giảm nghèo thông tin, cán bộ cơ sở không chỉ là người truyền tải thông tin, mà còn đóng vai trò như một “bộ lọc” và “người phiên dịch” chính sách. Họ là những người trực tiếp chuyển các văn bản pháp lý, chủ trương lớn thành ngôn ngữ đời sống, phù hợp với trình độ, phong tục và nhu cầu của cộng đồng.
Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, nơi nào cán bộ xã, thôn bản được trang bị kỹ năng truyền thông, hiểu rõ đối tượng, thì giảm nghèo thông tin đạt hiệu quả rõ rệt hơn. Ở Quảng Ngãi, trong quá trình triển khai Dự án 6, địa phương đã tổ chức nhiều lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng cho cán bộ làm công tác thông tin và truyền thông ở cơ sở. Nhờ đó, nội dung truyền thông không chỉ tập trung vào chính sách giảm nghèo, mà còn mở rộng sang lĩnh vực sinh kế, việc làm, pháp luật và kỹ năng sống.
Tại một số huyện miền núi, cán bộ cơ sở còn đóng vai trò cầu nối giữa chính quyền và người dân trong việc phản hồi thông tin. Những khó khăn, vướng mắc trong tiếp cận chính sách được ghi nhận và phản ánh kịp thời, giúp điều chỉnh cách thức truyền thông phù hợp hơn.
Ví dụ như UBND xã Ia Tơi ( Quảng Ngãi) tổ chức lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng công nghệ thông tin năm 2025 cho cán bộ, công chức, viên chức và các thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng trên địa bàn xã theo hình thức trực tiếp. Điều này cho thấy, năng lực của cán bộ cơ sở không chỉ ảnh hưởng đến “đầu ra” của thông tin, mà còn quyết định chất lượng tương tác hai chiều giữa chính sách và người dân.
CÁN BỘ CƠ SỞ ĐỦ NĂNG LỰC, THÔNG TIN MỚI GẮN VỚI SINH KẾ
Một điểm đáng chú ý trong triển khai Dự án 6 là xu hướng gắn truyền thông giảm nghèo với phát triển sinh kế và nâng cao năng lực tự thân của người dân. Tuy nhiên, để làm được điều này, vai trò của cán bộ cơ sở là không thể thay thế.
Ở những địa phương mà cán bộ được tập huấn bài bản, nội dung truyền thông không chỉ dừng ở việc phổ biến chính sách, mà hướng vào các vấn đề thiết thực như kỹ thuật sản xuất, mô hình kinh tế hiệu quả, thông tin thị trường lao động, đào tạo nghề và xuất khẩu lao động. Thông tin trở thành công cụ hỗ trợ người dân lựa chọn sinh kế, thay vì chỉ là “thông báo hành chính”.
Tại Hà Tĩnh, việc phối hợp giữa cán bộ thông tin cơ sở với các cơ quan báo chí để sản xuất sản phẩm truyền thông về làm ăn, khởi nghiệp, chăn nuôi đã giúp người dân tiếp cận tri thức mới, thay đổi tư duy sản xuất. Ở Quảng Trị, lực lượng làm công tác thông tin cơ sở, trong đó có sự tham gia của bộ đội biên phòng, đã góp phần đưa thông tin thiết yếu đến các bản làng biên giới, gắn truyền thông với ổn định đời sống và phát triển kinh tế.
Những ví dụ này cho thấy khi cán bộ cơ sở đủ năng lực, thông tin không chỉ giúp người dân “biết”, mà còn giúp họ “làm được”. Đây chính là giá trị cốt lõi của giảm nghèo thông tin trong tiếp cận giảm nghèo bền vững.
Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, thực tiễn triển khai Dự án 6 cũng bộc lộ không ít hạn chế liên quan đến năng lực cán bộ cơ sở. Ở nhiều địa phương, cán bộ làm công tác thông tin thường kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, quỹ thời gian dành cho truyền thông hạn chế. Trình độ và kỹ năng truyền thông giữa các địa bàn còn chênh lệch, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa.
Một số nơi, hoạt động tập huấn mới dừng ở việc truyền đạt nội dung chính sách, chưa chú trọng đầy đủ đến kỹ năng truyền thông, kỹ năng sử dụng công nghệ số hay phương pháp tiếp cận cộng đồng. Điều này khiến giảm nghèo thông tin có nguy cơ trở thành hoạt động mang tính hình thức, thiếu chiều sâu.
Thực tế cũng cho thấy nếu không có cơ chế hỗ trợ và khuyến khích phù hợp, cán bộ cơ sở khó toàn tâm toàn ý cho công tác truyền thông giảm nghèo. Đây là thách thức cần được nhìn nhận thẳng thắn trong quá trình tổng kết giai đoạn 2021–2025.
Từ những phân tích trên, có thể thấy nâng cao năng lực cán bộ cơ sở không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là yêu cầu mang tính chiến lược đối với giảm nghèo thông tin. Trước hết, cần tiếp tục coi đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác thông tin cơ sở là một hợp phần quan trọng của chính sách giảm nghèo, không phải nhiệm vụ phụ trợ. Bên cạnh việc trang bị kiến thức chính sách, các chương trình tập huấn cần chú trọng kỹ năng truyền thông, kỹ năng số và khả năng làm việc với cộng đồng. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ thông tin cơ sở có năng lực, am hiểu địa bàn và gắn bó với người dân sẽ quyết định tính bền vững của giảm nghèo thông tin.
Đồng thời, cần có cơ chế đánh giá hiệu quả giảm nghèo thông tin gắn với năng lực cán bộ, thay vì chỉ dựa trên số lượng sản phẩm truyền thông hay thiết bị được đầu tư. Khi hiệu quả được đo bằng mức độ người dân hiểu, sử dụng và hưởng lợi từ thông tin, vai trò của cán bộ cơ sở sẽ được nhìn nhận đúng mức hơn.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu giảm nghèo bền vững ngày càng cao, đầu tư cho con người ở cấp cơ sở chính là đầu tư cho nền tảng của chính sách. Khi cán bộ cơ sở đủ năng lực, giảm nghèo thông tin sẽ không chỉ là một nhiệm vụ trong khuôn khổ dự án, mà trở thành động lực thúc đẩy người dân chủ động vươn lên, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo đa chiều một cách thực chất và lâu dài.
-Lý Hà
