Ngành thủy sản Việt Nam bước vào năm 2026 với tâm thế chủ động thích ứng và phát triển bền vững, sau một giai đoạn tái cơ cấu mạnh mẽ từ sản xuất đến thị trường. Trọng tâm không chỉ là tăng trưởng kim ngạch, mà còn là phát triển xanh, minh bạch, có trách nhiệm với môi trường, nguồn lợi và cộng đồng ngư dân...
Ông Đỗ Ngọc Tài, Tân Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), nhận định năm 2025 là một năm nhiều thách thức đối với ngành thủy sản khi thị trường thế giới tuy có dấu hiệu phục hồi nhưng diễn biến không đồng đều. Các rào cản thương mại, thuế quan và kỹ thuật ngày càng gia tăng, trong khi chi phí sản xuất, yêu cầu về tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc, dịch bệnh và lao động tiếp tục gây áp lực lớn cho doanh nghiệp. Ở trong nước, thiên tai, bão lũ và thời tiết cực đoan đã tác động mạnh đến hoạt động khai thác, nuôi trồng, chế biến và logistics của toàn ngành.
BẢN LĨNH VƯỢT KHÓ, HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
Tuy vậy, ông Đỗ Ngọc Tài đánh giá ngành thủy sản Việt Nam đã thể hiện rõ bản lĩnh trong gian khó. Đó là bản lĩnh của cộng đồng doanh nghiệp, của người sản xuất nguyên liệu và của toàn bộ những người đang gắn bó với nghề thủy sản. Toàn ngành đã linh hoạt thích ứng, duy trì nhịp sản xuất, mở rộng và giữ vững thị trường xuất khẩu, đồng thời không ngừng nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và gia tăng giá trị.
Năm 2025, kết quả nổi bật nhất là kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 11,3 tỷ USD, thiết lập một kỷ lục mới cho ngành. Đây là thành quả của mồ hôi, công sức và sự bền bỉ của hàng nghìn doanh nghiệp, cơ sở nuôi trồng, khai thác, chế biến; của hàng trăm nghìn người lao động trong toàn chuỗi; đồng thời là kết quả của sự quan tâm, định hướng và đồng hành từ các cơ quan quản lý nhà nước, các địa phương và đối tác trong, ngoài nước.
Năm 2025 ghi nhận 5 địa phương có kim ngạch xuất khẩu thủy sản vượt 1 tỷ USD, gồm TP. Cần Thơ, TP. Hồ Chí Minh, Cà Mau, Khánh Hòa và Đồng Tháp. Đây là những địa phương có sự bứt phá mạnh mẽ, đóng vai trò đầu tàu trong tăng trưởng của toàn ngành".
Theo ông Đỗ Ngọc Tài, năm 2026 cũng là năm mở đầu nhiệm kỳ VII của VASEP (2026-2030), trong bối cảnh kinh tế - thương mại toàn cầu biến động nhanh, phức tạp và khó lường. Trước tình hình đó, VASEP xác định phương châm hành động xuyên suốt là “Chủ động thích ứng - Đổi mới sáng tạo - Phát triển bền vững”.
Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng, ngành thủy sản Việt Nam ngày càng được đặt trong yêu cầu phát triển có trách nhiệm, bao gồm trách nhiệm với nguồn lợi thủy sản, với môi trường và cộng đồng, với thị trường quốc tế và với tương lai lâu dài của ngành. Trong đó, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) được xác định là nhiệm vụ mang tính nền tảng.
"Chống khai thác IUU không chỉ nhằm gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu, mà quan trọng hơn là để xây dựng một nghề cá hiện đại, minh bạch và bền vững", ông Đỗ Ngọc Tài khẳng định.
Tân Chủ tịch VASEP cũng biểu dương tinh thần trách nhiệm của các doanh nghiệp hải sản thành viên VASEP trong việc cam kết và thực thi không thu mua, không chế biến, không xuất khẩu hải sản có nguồn gốc IUU sang thị trường EU, qua đó góp phần bảo vệ uy tín ngành hàng, uy tín quốc gia và sinh kế lâu dài của ngư dân.
“Trong hơn ba tháng qua, từ tháng 10/2025 đến nay, Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thể hiện quyết tâm rất lớn thông qua các cuộc họp thường xuyên, các chỉ đạo quyết liệt và nhiều quyết sách quan trọng. VASEP, với vai trò đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp hải sản khai thác, đã tham gia trực tiếp và đồng hành cùng quá trình này”, ông Tài khẳng định.
Bước sang năm 2026, VASEP cam kết tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp theo ba ưu tiên lớn: hỗ trợ mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh; thúc đẩy phát triển ngành theo hướng xanh, minh bạch và có trách nhiệm; đồng thời phối hợp chặt chẽ với Chính phủ và các địa phương trong phát triển bền vững, hỗ trợ sinh kế ngư dân và giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản.
KỲ VỌNG BỨT PHÁ TRONG GIAI ĐOẠN 2026-2030
Tại Lễ tổng kết xuất khẩu thủy sản năm 2025 do VASEP tổ chức, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đánh giá cáo kết quả mà ngành thủy sản đã đạt được trong năm 2025. Năm 2025, tổng sản lượng thủy sản đạt khoảng 9,95 triệu tấn, mức cao nhất từ trước đến nay. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 11,32 tỷ USD, chưa kể khoảng 250 triệu USD từ bột cá, cho thấy năng lực công nghệ, trình độ chế biến và sức cạnh tranh của thủy sản Việt Nam đã được nâng lên rõ rệt.
Một điểm sáng nổi bật trong năm qua là khả năng thích ứng nhanh và linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp. Trước những biến động tại thị trường Hoa Kỳ, các doanh nghiệp thủy sản đã kịp thời “xoay trục” sang các thị trường tiềm năng khác như: Trung Quốc, châu Âu và châu Phi.
Với vai trò cầu nối của VASEP cùng nền tảng từ kỷ lục năm 2025 và ba trụ cột phát triển, gồm: chuyển đổi số - khoa học công nghệ, kinh tế xanh - tuần hoàn và nâng cao giá trị gia tăng, ngành thủy sản Việt Nam được kỳ vọng sẽ hướng tới mục tiêu xuất khẩu 14–16 tỷ USD vào năm 2030”.
Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, bên cạnh các mặt hàng chủ lực như tôm và cá tra, ngành thủy sản vẫn còn nhiều dư địa để phát triển. Nuôi biển được xác định là một hướng đi chiến lược, với mục tiêu đạt kim ngạch 1,4 tỷ USD vào năm 2030 theo Quyết định 1664/QĐ-TTg của Chính phủ. Cùng với đó, các sản phẩm tiềm năng như cá rô phi mặn lợ, ngành rong, tảo biển, nuôi trồng thủy sản tại hồ chứa và đặc biệt là lĩnh vực chế biến sâu tiếp tục được kỳ vọng sẽ đóng góp lớn vào việc nâng cao giá trị gia tăng cho toàn ngành.
Về vấn đề gỡ “thẻ vàng” IUU, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết: "Chưa bao giờ công tác này nhận được sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị như hiện nay". Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ, ngành thủy sản đang triển khai cao điểm các giải pháp trọng tâm như quản lý chặt chẽ đội tàu thông qua hệ thống giám sát hành trình (VMS), minh bạch và số hóa 100% hồ sơ truy xuất nguồn gốc, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm khai thác ở vùng biển nước ngoài. Mục tiêu là xây dựng một nghề cá minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững.
Bước sang năm 2026, năm khởi đầu kế hoạch 5 năm 2026-2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục chỉ đạo ngành thủy sản với tinh thần “kỷ cương trách nhiệm, chủ động hiệu quả, đổi mới sáng tạo, tăng tốc bứt phá, tăng trưởng bền vững”.
-Chu Khôi
