Năm 2025 khép lại với một dấu mốc đặc biệt đối với ngành thủy sản Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu lần đầu tiên đạt 11,3 tỷ USD, bất chấp bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động và các rào cản ngày càng khắt khe từ những thị trường lớn. Thành tựu này không chỉ phản ánh năng lực thích ứng mạnh mẽ của cộng đồng doanh nghiệp, mà còn cho thấy ngành thủy sản đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng để hướng tới phát triển bền vững...
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nêu lên 10 điểm nhấn/sự kiện tác động mạnh đến ngành thủy sản trong năm 2025 vừa qua.
Thứ nhất: Xuất khẩu thủy sản thiết lập kỷ lục lịch sử 11,3 tỷ USD.
Thứ hai: Biến động từ chính sách thương mại và thuế đối ứng của Hoa Kỳ.
Thứ ba: Kết quả thuế chống bán và giá cá tra vào thị trường Hoa Kỳ thuận lợi.
Thứ tư: Kết quả sơ bộ POR19 thuế chống bán bán giá tôm gây nhiều bất lợi cho doanh nghiệp Việt Nam.
Thứ năm: Hoa Kỳ từ chối công nhận tương đương với 12 nghề cá Việt Nam theo quy định MMPA.
Thứ sáu: Nghề khai thác ghẹ xanh Kiên Giang được thế giới xếp loại A.
Thứ bảy: Chính phủ ban hành Nghị định 309/2025/NĐ-CP về việc tạm ngưng quy định kích thước tối thiểu khai thác đối với 10 loài thủy sản.
Thứ tám: Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ quyết liệt chỉ đạo chống khai thác IUU, hướng tới mục tiêu tháo gỡ thẻ vàng.
Thứ chín: Nghị định 320/2025/NĐ-CP chính thức xác nhận ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho hoạt động chế biến thủy sản.
Thứ mười: Quốc hội thông qua Luật sửa đổi bổ sung một số điều luật thuế giá trị gia tăng, tác động mạnh đến ngành thủy sản.
KỶ LỤC XUẤT KHẨU TRONG “CƠN BÃO” RÀO CẢN
Theo VASEP, mốc kỷ lục kim ngạch xuất khẩu 11,3 tỷ USD (tăng 13% so với năm 2024) được thiết lập trong bối cảnh thương mại toàn cầu đối mặt với nhiều bất ổn địa chính trị, xung đột khu vực và xu hướng bảo hộ gia tăng. Hoa Kỳ - thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam liên tục điều chỉnh chính sách thuế và tiêu chuẩn nhập khẩu. Đặc biệt, từ tháng 4/2025, Hoa Kỳ công bố chính sách thuế đối ứng mới áp dụng cho hơn 75 quốc gia, trong đó Việt Nam ban đầu bị đề xuất mức thuế lên tới 46%, sau đó được điều chỉnh xuống 20% từ tháng 8/2025.
Sự kết hợp của “thuế chồng thuế” gồm thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp đã khiến chi phí xuất khẩu sang Hoa Kỳ tăng mạnh. Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp đã linh hoạt điều chỉnh kế hoạch sản xuất, đẩy nhanh xuất khẩu sớm, đồng thời tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA và RCEP để mở rộng thị trường sang Nhật Bản, EU và khối châu Á – Thái Bình Dương.
Ba động lực chính giúp ngành thủy sản “bứt tốc” trong năm 2025 là nhu cầu dự trữ thực phẩm toàn cầu tăng cao, năng lực thích ứng nhanh của doanh nghiệp và việc khai thác tốt các ưu đãi thuế quan từ FTA. Đây cũng là minh chứng cho sự chuyển dịch từ tư duy “bán hàng sang thị trường truyền thống” sang chiến lược đa dạng hóa và phân tán rủi ro.
Trong khi cá tra ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực thì ngành tôm lại phải đối mặt với không ít thách thức. Tháng 6/2025, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) công bố kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) đối với cá tra Việt Nam, theo đó có tới 7 doanh nghiệp được hưởng mức thuế 0%, tăng mạnh so với kỳ trước.
Ngược lại, kết quả sơ bộ POR19 đối với tôm đông lạnh lại gây nhiều lo ngại khi biên độ thuế chống bán phá giá lên tới 35,29%. Phán quyết cuối cùng dự kiến công bố vào tháng 2/2026 được xem là yếu tố then chốt quyết định triển vọng xuất khẩu tôm trong năm tới. Rủi ro thuế cao khiến nhiều doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh chiến lược, chuyển hướng sang các thị trường ít rủi ro hơn và tăng cường đầu tư vào chế biến sâu để nâng giá trị gia tăng.
Một trong những thách thức lớn nhất năm 2025 đến từ việc Hoa Kỳ từ chối công nhận tương đương đối với 12 nghề cá của Việt Nam theo Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA), kéo theo lệnh cấm nhập khẩu từ 1/1/2026 đối với nhiều loài hải sản khai thác bằng các nghề này. Nếu không được tháo gỡ, lệnh cấm có thể ảnh hưởng tới hơn 500 triệu USD kim ngạch xuất khẩu mỗi năm.
CHÍNH SÁCH TRONG NƯỚC: GỠ KHÓ VÀ TẠO LỰC ĐẨY MỚI
Tuy nhiên, một trong những điểm sáng của ngành thủy sản trong năm 2025 là nghề khai thác ghẹ xanh tại Kiên Giang đã được xếp loại A trong Chương trình cải thiện nghề cá thế giới (FIP), đồng thời Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ ban hành lệnh tạm hoãn cấm nhập khẩu ghẹ từ Việt Nam, tạo thêm thời gian để hoàn thiện hồ sơ khoa học chứng minh tính tương đương. Đây được xem là bước đi quan trọng cho thấy Việt Nam đang từng bước tiệm cận các chuẩn mực khai thác bền vững toàn cầu.
Song song với áp lực từ bên ngoài, năm 2025 cũng ghi nhận nhiều chuyển động chính sách quan trọng trong nước. Chính phủ ban hành Nghị định 309/2025/NĐ-CP tạm ngưng quy định kích thước tối thiểu khai thác đối với 10 loài thủy sản, nhằm tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn và giảm gánh nặng cho ngư dân, doanh nghiệp.
Công tác chống khai thác IUU tiếp tục được đẩy mạnh với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ và Thủ tướng, hướng tới mục tiêu tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu. Đây không chỉ là yêu cầu về thương mại mà còn là điều kiện tiên quyết để ngành khai thác biển phát triển bền vững và có trách nhiệm.
Đặc biệt, Nghị định 320/2025/NĐ-CP chính thức xác nhận ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho hoạt động chế biến thủy sản, giúp doanh nghiệp giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh. Cùng với đó, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi Luật Thuế GTGT, tháo gỡ các vướng mắc về hoàn thuế và nghĩa vụ kê khai, góp phần giải phóng dòng tiền và giảm rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Nhìn tổng thể, năm 2025 là năm ngành thủy sản Việt Nam vừa “chạy đua” để vượt qua các cú sốc chính sách, vừa từng bước tái cấu trúc theo hướng bền vững hơn: đa dạng hóa thị trường, đầu tư vào chế biến sâu, tuân thủ chặt chẽ các chuẩn mực môi trường - xã hội và nâng cao minh bạch trong chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng khó lường, năng lực thích ứng nhanh, cùng sự đồng hành của chính sách trong nước, sẽ là chìa khóa để ngành thủy sản Việt Nam không chỉ giữ vững vị thế xuất khẩu hàng đầu mà còn tiến tới một mô hình tăng trưởng xanh, bền vững và có trách nhiệm hơn trong những năm tới.
-Chu Khôi
