Nhật Bản vừa đồng ý trở thành đối tác quốc tế đầu tiên tham gia dự án Genesis Mission của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump - sáng kiến nhằm tăng tốc nghiên cứu khoa học thông qua ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI)...
Tại hội nghị siêu máy tính SCA/HPCAsia 2026 đang diễn ra ở Osaka, quan chức Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) và Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) đã ký và công bố tuyên bố ý định của Tokyo về việc tham gia dự án này.
Genesis Mission được công bố vào cuối tháng 11/2025 theo một sắc lệnh điều hành do Tổng thống Mỹ Donald Trump ký, với mục tiêu xây dựng một nền tảng AI mới để tăng tốc hoạt động nghiên cứu - phát triển trong lĩnh vực sinh học, năng lượng nhiệt hạch, điện toán lượng tử và các lĩnh vực tiên tiến khác.
“Với việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực then chốt, Mỹ và Nhật Bản có thể tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt toàn cầu về khoa học và công nghệ", ông Dario Gil, Thứ trưởng phụ trách khoa học của DOE, phát biểu tại sự kiện ngày 27/1.
Dự án này vận hành theo cơ chế chia sẻ các nguồn lực do chính phủ nắm giữ, như siêu máy tính và kho dữ liệu. Hiện khoảng 20 tập đoàn công nghệ Mỹ đã tham gia, trong đó có Microsoft, Google và Nvidia.
Sáng kiến được triển khai trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh để giành vị thế dẫn đầu về AI. Thông qua việc tham gia sáng kiến, Nhật Bản sẽ được tiếp cận các siêu máy tính hiệu năng cao của Mỹ cùng kho dữ liệu khoa học khổng lồ.
“Muốn cạnh tranh trên toàn cầu trong lĩnh vực AI phục vụ nghiên cứu khoa học, chúng tôi cần bắt tay với những đối tác hàng đầu”, đại diện bộ MEXT của Nhật Bản cho biết.
Theo tờ báo Nikkei Asia, hiện hai bên chưa chốt những đóng góp cụ thể của Nhật Bản vào dự án. Mỹ và Nhật Bản đã xây dựng các khuôn khổ hợp tác về nghiên cứu ứng dụng AI từ năm 2024.
Viện nghiên cứu Riken của Nhật Bản, Phòng thí nghiệm quốc gia Argonne thuộc DOE, tập đoàn công nghệ Fujitsu của Nhật Bản và hãng chế tạo chip Nvidia của Mỹ cũng vừa ký bản ghi nhớ hợp tác về AI và khoa học máy tính, trong khuôn khổ hợp tác Nhật - Mỹ liên quan tới Genesis Mission. Ngoài ra, Riken, Fujitsu và Nvidia cũng đang phối hợp phát triển một hệ thống kế nhiệm cho siêu máy tính Fugaku của Nhật Bản.
"Genesis Mission là chương trình huy động nguồn lực khoa học liên bang lớn nhất kể từ chương trình Apollo nhằm phục vụ cho các sáng kiến nghiên cứu quy mô lớn”, ông Michael Kratsios, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ của Nhà Trắng (OSTP), nói trong cuộc trả lời phỏng vấn của hãng tin NBC News gần đây.
Theo tạp chí khoa học Nature của Anh, trong 12 tháng qua, Chính phủ Mỹ đã hủy hoặc đóng băng tổng cộng hơn 7.800 khoản tài trợ nghiên cứu cho Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) và Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF). Khoảng 25.000 nhà khoa học và nhân sự khác đã rời khỏi các cơ quan liên bang phụ trách nghiên cứu. Ngoài ra, Nhà Trắng cũng đề xuất cắt giảm 32 tỷ USD ngân sách liên bang cho các chương trình ngoài lĩnh vực quốc phòng.
DOE - cơ quan chủ trì triển khai dự án - đã công bố chương trình cấp vốn trị giá khoảng 320 triệu USD liên quan tới Genesis Mission cho các phòng thí nghiệm quốc gia trên khắp nước Mỹ.
Tuy nhiên, một số ý kiến chỉ trích việc chính quyền ông Trump nhiệm kỳ hai đã giảm mức hỗ trợ khoa học - công nghệ ở nhiều lĩnh vực khác.
Trong chính quyền ông Trump, nhiều quan chức cũng bày tỏ sự hoài nghi đối với các quan điểm khoa học về những chủ đề như biến đổi khí hậu và vaccine. Genesis Mission không bao gồm nghiên cứu ở các lĩnh vực này. Thay vào đó, dự án dự kiến tập trung vào các mảng chiến lược gắn với an ninh quốc gia và lợi ích kinh tế, hướng tới mục tiêu cạnh tranh với Trung Quốc.
Về phía Nhật Bản, Chính phủ nước này cũng xếp năng lượng nhiệt hạch và điện toán lượng tử vào nhóm công nghệ chiến lược then chốt đối với an ninh quốc gia.
-Ngọc Trang
