Từ những chiếc điện thoại thông minh, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số ở các xã vùng cao Thái Nguyên đang từng bước thay đổi cách làm kinh tế, đưa nông sản, đặc sản địa phương tiếp cận thị trường rộng lớn hơn thông qua các nền tảng số.
CÔNG NGHỆ MỞ LỐI CHO ĐẶC SẢN VÙNG CAO
Với chị Hoàng Thị Lan, người Dao, sinh sống tại xã vùng cao Trần Phú, việc tham gia bán hàng trên nền tảng TikTok bắt đầu từ một cơ duyên. Ban đầu, chị chỉ thực hiện liên kết tiếp thị cho một số sản phẩm. Tuy nhiên, trong quá trình làm, chị nhận thấy quê hương mình có nhiều đặc sản tiềm năng nhưng chưa được quảng bá đúng mức. Từ đó, chị Lan chủ động quay video, giới thiệu và bán các sản phẩm như miến dong, quẩy và một số nông sản địa phương.
Theo chị Lan, bán hàng trên môi trường số không thể nóng vội mà cần sự kiên trì. Nội dung được xây dựng từ những hình ảnh đời sống hằng ngày, sinh hoạt gia đình cho đến quá trình làm ra sản phẩm, nhằm tạo sự gần gũi với người xem. “Sản phẩm đưa lên bán phải được lựa chọn kỹ, ưu tiên các sản phẩm OCOP, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng để tạo niềm tin cho khách hàng”, chị Lan chia sẻ. Nhờ cách làm bài bản, lượng người theo dõi và đơn hàng của chị ngày càng tăng, mang lại nguồn thu nhập ổn định hơn.
Không chỉ hỗ trợ bán hàng, công nghệ số còn góp phần thúc đẩy sản xuất, chế biến nông sản tại nhiều địa phương vùng cao. Tại xã Ngân Sơn, bà Bàn Thị Ngân, Giám đốc Hợp tác xã Hợp Phát, là người tiên phong đưa cây dẻ ván về trồng và phát triển thành sản phẩm chủ lực.
Theo bà Ngân, hạt dẻ có giá bán từ 80.000 – 120.000 đồng mỗi kg, trung bình một cây dẻ trưởng thành cho thu hoạch từ 10 – 20 kg quả mỗi vụ. Nhận thấy tiềm năng kinh tế rõ rệt, hợp tác xã từng bước mở rộng diện tích trồng dẻ, đồng thời liên kết với hơn 20 hộ dân, phát triển khoảng 50 ha, trong đó trên 10 ha đã cho thu hoạch. Hiện nay, xã Ngân Sơn và một số xã lân cận đã mở rộng gần 200 ha cây dẻ, chủ yếu là giống dẻ ván có hạt to, thơm, bùi.
Song song với mở rộng vùng nguyên liệu, hợp tác xã còn chú trọng đầu tư công nghệ chế biến. Bà Ngân cho biết, đơn vị đã đầu tư gần 50 triệu đồng để mua thiết bị bóc tách vỏ quả và vỏ hạt dẻ. Trong quá trình lắp đặt, bà chủ động liên hệ với đơn vị cung cấp qua Zalo để được tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật từ xa, giúp thiết bị vận hành hiệu quả, phục vụ tốt hơn cho sản xuất.
Từ chỗ quen buôn bán theo lối truyền thống tại các phiên chợ vùng cao, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số đã mạnh dạn thay đổi cách làm. Ở thôn Thủy Điện, xã Phủ Thông, sau mỗi mẻ cốm vừa nguội, bà Đặng Thị Thái lại đặt điện thoại lên giá, bật phát trực tiếp để giới thiệu sản phẩm đến khách hàng. Công việc từng được xem là xa lạ nay đã trở thành thói quen hằng ngày.
“Trước đây chỉ bán quanh xã, nay đưa lên mạng là khách đặt hết”, bà Thái chia sẻ. Từ những ngày đầu còn lúng túng khi cầm điện thoại quay hình, bà dần tự tin hơn, có thể tự chụp ảnh, đăng bài, trả lời tin nhắn và tương tác với khách hàng trên mạng xã hội. Nhờ bán hàng trực tuyến, cốm truyền thống của gia đình không chỉ tiêu thụ thuận lợi hơn mà còn mở rộng được thị trường ra nhiều địa phương. Mỗi vụ cốm cho thu nhập khá hơn trước, giúp gia đình bà cải thiện đời sống, giảm bớt nhọc nhằn so với những năm chỉ trông chờ vào các phiên chợ nhỏ lẻ.
HỘI PHỤ NỮ LÀM “BÀ ĐỠ” CHO KINH TẾ SỐ Ở CƠ SỞ
Không chỉ các hộ gia đình, nhiều phụ nữ tham gia hợp tác xã cũng chủ động tiếp cận thị trường số. Chị Lý Thị Quyên, người Dao, sáng lập Hợp tác xã Thiên An tại xã Phủ Thông, cho biết ngay từ khi thành lập, chị đã định hướng đưa các sản phẩm như thuốc tắm, túi thảo dược, trang phục truyền thống lên các sàn thương mại điện tử. Nhờ đó, đơn hàng được gửi đi nhiều địa phương, giúp hợp tác xã có đầu ra ổn định hơn. Theo chị Quyên, công nghệ không chỉ giúp bán hàng thuận lợi mà còn tạo áp lực tích cực để chuẩn hóa mẫu mã, nâng cao chất lượng và tăng sản lượng sản phẩm.
Để giúp phụ nữ vùng cao bắt nhịp kinh tế số, Hội Phụ nữ các cấp tại Thái Nguyên đã đổi mới phương thức tuyên truyền, điều hành thông qua mạng xã hội; triển khai phong trào “Bình dân học AI” giai đoạn 2024 – 2025, bước đầu thu hút trên 500 cán bộ, hội viên tham gia. Đồng thời, đào tạo 160.000 hội viên phụ nữ nòng cốt, tạo lực lượng thúc đẩy chuyển đổi số trong cộng đồng dân cư.
Các mô hình như “Phụ nữ học công nghệ số mỗi tuần 15 phút”, “Tổ công nghệ số cộng đồng nữ” được triển khai tại nhiều địa phương và bước đầu phát huy hiệu quả. Toàn tỉnh đã tổ chức trên 80 lớp tập huấn về chuyển đổi số cho gần 4.000 cán bộ hội, đồng thời vận động hội viên sử dụng các tiện ích số trong đời sống như thanh toán không tiền mặt, dịch vụ công trực tuyến.
Song song với đó, Hội Phụ nữ tỉnh còn triển khai các dự án “Thúc đẩy tài chính toàn diện vì phụ nữ dân tộc thiểu số” do tổ chức CARE tài trợ và dự án “Phát triển làng xã” do tổ chức Global Civic Sharing tài trợ, góp phần nâng cao kỹ năng quản lý tài chính, khả năng tiếp cận thị trường cho phụ nữ vùng cao.
Trong định hướng dài hạn, tỉnh Thái Nguyên đang triển khai Đề án phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026 – 2030 với tổng nhu cầu nguồn lực hơn 16.300 tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn ngoài ngân sách chiếm trên 12.400 tỷ đồng; nguồn vốn ngân sách nhà nước dự kiến hơn 3.888 tỷ đồng, ưu tiên cho đầu tư hạ tầng số, dữ liệu số, đào tạo nhân lực và đổi mới sáng tạo. Đây được xem là nền tảng quan trọng để kinh tế số tiếp tục lan tỏa tới các xã vùng cao, nơi phụ nữ dân tộc thiểu số đang ngày càng khẳng định vai trò chủ thể trong phát triển kinh tế tại cơ sở.
-Nguyễn Thuấn
