Nỗ lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm sáp nhập Greenland, cùng việc đe dọa áp thuế quan với một số quốc gia châu Âu, đang đẩy liên minh xuyên Đại Tây Dương vào một cuộc khủng hoảng mới...
Nếu căng thẳng leo thang thành chiến tranh thương mại, tác động có thể lan rộng trong nền kinh tế Mỹ - từ các bang công nghiệp như South Carolina đến trung tâm công nghệ Thung lũng Silicon.
Tuần này tại Davos, Thụy Sỹ, bên lề chuỗi sự kiện thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), các nhà lãnh đạo châu Âu dự kiến thảo luận các phương án đáp trả Mỹ liên quan tới Greenland.
MỐI QUAN HỆ SÂU SẮC HIẾM THẤY
Một số lựa chọn được cân nhắc gồm áp thuế quan lên hơn 100 tỷ USD hàng hóa Mỹ nhập khẩu vào EU và siết điều kiện để các tập đoàn đa quốc gia Mỹ tham gia đấu thầu hợp đồng tại châu Âu. Với EU, chiến tranh thương mại là kịch bản đặc biệt rủi ro, trong bối cảnh tăng trưởng vốn đang trì trệ.
Theo các nhà kinh tế, việc Mỹ và châu Âu áp thuế trả đũa lẫn nhau có thể chưa đủ để đẩy Mỹ vào suy thoái, nhưng sẽ làm chậm tăng trưởng, gia tăng sức ép lên lĩnh vực chế tạo vốn đã ì ạch, đồng thời khiến chi phí leo thang với người tiêu dùng và doanh nghiệp, trong bối cảnh Mỹ vẫn chật vật đưa lạm phát về mức ổn định.
Về lâu dài, quan hệ xấu đi có thể khiến châu Âu giảm phụ thuộc vào Mỹ và tăng cường gắn kết thương mại với các đối tác khác, qua đó làm suy yếu mối liên kết lâu nay vốn là trụ cột cho sự phát triển thịnh vượng hai bên bờ Đại Tây Dương.
“Trong dài hạn, căng thẳng thương mại có thể khiến các công ty Mỹ xuất khẩu được ít hàng hóa hơn sang châu Âu, khiến lợi nhuận sụt giảm, đồng thời mở đường cho các đối thủ từ các quốc gia như Trung Quốc. Một khi các mối quan hệ mới đã hình thành, rất khó có thể đảo ngược”, bà Mary Lovely, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), nhận định với tờ báo Wall Street Journal.
Lâu nay, kinh tế Mỹ và châu Âu gắn kết chặt chẽ. EU là đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, đồng thời là nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất vào Mỹ - với tổng vốn đầu tư lũy kế đạt 3,6 nghìn tỷ USD, theo số liệu đến hết năm 2024. Ở chiều ngược lại, các công ty Mỹ cũng thu lợi lớn khi bán phần mềm, sản phẩm tài chính và dầu khí sang châu Âu.
“Rất hiếm có mối quan hệ thương mại nào gắn kết sâu như vậy. Nhìn vào làn sóng xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) và trung tâm dữ liệu hiện nay, có thể thấy phần lớn nguồn vốn cho quá trình này đến từ doanh thu tạo ra tại châu Âu và các thị trường khác”, ông Philip A. Luck, giám đốc chương trình kinh tế tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận xét.
CHÂU ÂU KHÔNG DỄ DÀNG NHƯỢNG BỘ
Chiến tranh thương mại giữa Mỹ và châu Âu không phải rủi ro kinh tế duy nhất. Một số nhà phân tích cảnh báo các đe dọa của ông Trump nhằm vào châu Âu có thể khiến nhà đầu tư châu Âu giảm tỷ trọng cổ phiếu và trái phiếu Mỹ, kéo theo USD suy yếu, chứng khoán Mỹ đi xuống và chi phí đi vay tại Mỹ tăng lên.
Khi chi phí vốn tăng, doanh nghiệp có xu hướng cắt giảm đầu tư, hộ gia đình cũng thận trọng hơn trong chi tiêu, khiến tăng trưởng kinh tế Mỹ chậm lại.
Thời gian qua, ông Trump nhiều lần tận dụng sức mạnh vượt trội của kinh tế Mỹ như một đòn bẩy để gây sức ép lên cả đồng minh lẫn đối thủ và tới nay, phần lớn các bước đi này mang lại kết quả theo hướng ông mong muốn. Châu Âu có nhiều thứ để mất hơn nếu quan hệ rạn nứt, vì vậy các nhà lãnh đạo có xu hướng xoa dịu ông Trump thay vì đáp trả.
Năm ngoái, EU từng chấp nhận một thỏa thuận thương mại bất lợi để tránh nguy cơ Mỹ giảm hỗ trợ cho Ukraine trong cuộc chiến với Nga. Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng lần này châu Âu có thể không dễ dàng nhượng bộ như trước, nhất là khi cái giá của việc tiếp tục xuống thang ngày càng rõ rệt.
Thứ Bảy tuần trước, ông Trump tuyên bố sẽ áp thuế quan 10% với Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan từ ngày 1/2 và tăng lên 25% từ ngày 1/6 nếu đến thời điểm đó chưa có thỏa thuận nào về việc bán Greenland cho Mỹ. Các mặt hàng châu Âu có thể chịu tác động chủ yếu là nhóm hàng xa xỉ và cao cấp, từ nước hoa, phô mai và rượu vang Pháp đến ô tô Đức.
Dù tăng trưởng thương mại hàng hóa xuyên Đại Tây Dương có xu hướng chậm lại kể từ sau giai đoạn suy thoái 2007-2009, xuất khẩu dịch vụ của Mỹ vẫn tăng nhanh.
Bên cạnh các dịch vụ tài chính, pháp lý và bảo hiểm, động lực tăng trưởng ngày càng nghiêng về dịch vụ số và điện toán đám mây do các tập đoàn công nghệ hàng đầu của Mỹ như Microsoft, Amazon, Alphabet và IBM cung cấp. EU là thị trường lớn nhất của dịch vụ Mỹ, với kim ngạch xuất khẩu sang khối này đạt 294,7 tỷ USD trong năm 2024.
Một số nhà lãnh đạo EU cho biết khối này có thể tạm hoãn phê chuẩn thỏa thuận thương mại đạt được năm ngoái với Mỹ, vốn bao gồm các điều khoản cắt giảm thuế quan với nhiều mặt hàng Mỹ xuất khẩu sang châu Âu.
HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI CÓ THỂ TÊ LIỆT
“Châu Âu nhiều khả năng sẽ phản ứng theo hướng tối đa hóa sức ép chính trị lên Mỹ, bằng cách nhắm vào các mặt hàng xuất khẩu vừa dễ nhận diện, vừa mang tính biểu tượng với các bang do Đảng Cộng hòa kiểm soát hoặc có xu hướng ủng hộ Đảng Cộng hòa”, ông Brad W. Setser, nhà kinh tế tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), nhận xét.
Trong các tranh chấp thương mại trước đây, EU từng áp thuế quan với rượu bourbon, xe mô tô Harley-Davidson và một số nông sản chủ đạo của Mỹ.
Rủi ro sẽ tăng lên đang kể nếu thuế quan tiếp tục leo thang và châu Âu mở rộng các biện pháp trả đũa. Một số nhà kinh tế cho rằng nếu ông Trump áp thuế quan 25% như đã tuyên bố, cộng thêm các mức thuế quan hiện hành 10-15% ở một số lĩnh vực, tổng mức thuế có thể đủ lớn để khiến thương mại hai chiều gần như tê liệt ở các nhóm hàng chịu tác động.
Theo các nhà kinh tế, kể cả khi châu Âu không trả đũa, các mức thuế quan bổ sung vẫn có thể cản trở tăng trưởng kinh tế Mỹ trong ngắn hạn, do làm tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng nước này.
Một nghiên cứu mới của Viện Kiel về Kinh tế Thế giới (IfW Kiel) cho thấy trong năm 2024 và 2025, doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ gánh 96% chi phí thuế quan, trong khi các nhà xuất khẩu nước ngoài chỉ hấp thụ 4%. Dù vậy, thuế quan đến nay vẫn chưa đẩy lạm phát tại Mỹ tăng vọt như một số dự báo. Trong cùng giai đoạn, kinh tế Mỹ tăng trưởng với tốc độ mạnh nhất trong 2 năm, vượt xa châu Âu.
Tuy nhiên, kinh tế Mỹ vẫn có những điểm yếu. Theo bà Lovely, lĩnh vực chế tạo của nước này - vốn chịu sức ép từ căng thẳng thương mại và lãi suất cao - đặc biệt dễ tổn thương vì chuỗi cung ứng gắn chặt với châu Âu.
Nhiều nhà máy Mỹ nhập máy móc, tua-bin và linh kiện từ châu Âu, nên thuế quan sẽ làm chi phí đội lên. Nếu châu Âu trả đũa bằng cách áp thuế quan với hàng Mỹ, các doanh nghiệp chế tạo xuất khẩu sang châu Âu cũng sẽ chịu tác động lớn.
-Hoài Thu
