Dự thảo luật cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; bảo đảm quyền nhân thân, quyền công dân của cá nhân nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân.
Chiều 19/1, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì họp Tổ soạn thảo và Tổ giúp việc dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).
Theo dự thảo tờ trình, dự án Luật Hộ tịch sửa đổi, bổ sung, lược bỏ 71/77 điều của Luật Hộ tịch năm 2014 nhằm thực hiện chủ trương sắp xếp, tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Đồng thời cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; bảo đảm quyền nhân thân, quyền công dân của cá nhân, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân.
Mặt khác, nâng cấp, phát triển Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử đáp ứng nhu cầu chuyển đổi số quốc gia; chuyên nghiệp hóa đội ngũ công chức hộ tịch bảo đảm tiêu chuẩn, năng lực phù hợp với vị trí việc làm; nâng cao chất lượng, hiệu quả thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước về hộ tịch.
Cụ thể, dự thảo sửa đổi các quy định về phân quyền đăng ký hộ tịch; thủ tục đăng ký hộ tịch tại UBND cấp xã theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính; thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú, ưu tiên khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử.
Dự kiến sẽ cắt giảm các giấy tờ không cần thiết hoặc đã có thông tin trong cơ sở dữ liệu. Cơ quan đăng ký hộ tịch phải chủ động khai thác, tra cứu thông tin qua các cơ sở dữ liệu; không yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình khi thực hiện đăng ký hộ tịch .
Phương thức nộp, tiếp nhận, trả kết quả đăng ký hộ tịch theo hướng linh hoạt, thuận lợi hơn. Người dân có quyền lựa chọn nộp hồ sơ đăng ký hộ tịch theo phương thức trực tiếp hoặc gửi qua hệ thống bưu chính hoặc nộp hồ sơ trực tuyến.
Tuy nhiên, ngoại trừ thủ tục đăng ký kết hôn, đăng ký nhận cha, mẹ, con, đăng ký giám hộ - là các việc hộ tịch cần xác định trực tiếp các bên còn sống, đủ năng lực hành vi dân sự hoặc đủ khả năng thực hiện trách nhiệm giám hộ tại thời điểm xác lập việc đăng ký.
Theo dự thảo, đăng ký khai sinh chủ động đối với các trường hợp sinh mà người thân thích đã cung cấp đủ nội dung đăng ký khai sinh; đăng ký khai tử với các trường hợp tử vong tại cơ sở khám, chữa bệnh; dữ liệu khai sinh, khai tử được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử…
Góp ý tại buổi làm việc, đại diện Bộ Công an đề nghị nghiên cứu bổ sung nội dung quy định khai sinh tự nhiên cho trẻ em kể cả khi chưa xác định được quốc tịch của cha hoặc mẹ nhằm bảo đảm quyền của trẻ em.
Một số chuyên gia cho rằng cần tăng cường, hoàn thiện, củng cố đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác hộ tịch; bổ sung thêm cụm từ “người gốc Việt Nam” vào phần giải thích từ ngữ; bổ sung thêm nhóm “người câm điếc” vào diện thực hiện việc đăng ký hộ tịch, khai thác thông tin hộ tịch từ Sổ hộ tịch, Cơ sở dữ liệu hộ tịch thông qua người đại diện…
Kết luận buổi làm việc, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh cần thống nhất nguyên tắc, chỉ đưa vào luật những vấn đề mang tính chất khung, nguyên tắc và ổn định, lâu dài.
Sau sắp xếp, từ 01/7/2025, cả nước có 3.321 đơn vị hành chính cấp xã vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Qua rà soát, tính đến ngày 15/10/2025 có hơn 8.000 công chức làm công tác hộ tịch tại địa phương.
-Đỗ Mến
