Trong năm chuyển tiếp 2026, Bộ Tài chính kiến nghị áp dụng cơ chế chi riêng cho Cục Thuế, Hải quan và Kho bạc Nhà nước nhằm bảo đảm không gián đoạn hoạt động thu ngân sách, chống buôn lậu và vận hành hệ thống tài chính công, khi các định mức chi mới chưa kịp ban hành…
Theo báo cáo tờ trình của Bộ Tài chính, các cơ chế tài chính và thu nhập đặc thù đang áp dụng đối với Cục Thuế, Hải quan và Kho bạc Nhà nước trong thời gian qua đã phát huy vai trò tích cực trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo điều kiện cải thiện đời sống cán bộ, công chức.
Nhờ cơ chế này, các đơn vị có thêm dư địa chủ động đầu tư cơ sở vật chất, hiện đại hóa trang thiết bị và tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực thi nhiệm vụ.
Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho biết phần lớn các chính sách nói trên được ban hành từ giai đoạn 2013–2020, do đó không còn phù hợp với Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 cũng như mô hình tổ chức và yêu cầu quản lý mới của từng ngành.
Trong năm ngân sách 2026, khi định mức mới chưa được ban hành thì các khoản chi đặc thù này chưa có căn cứ pháp lý để triển khai, có thể tạo ra khoảng trống trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Điều này tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến công tác thu ngân sách, phòng chống buôn lậu, bảo đảm an toàn kho quỹ và vận hành các hệ thống công nghệ thông tin dùng chung.
(Tờ trình Bộ Tài chính)
Trong khi đó, theo lộ trình triển khai Luật Ngân sách nhà nước mới (có hiệu lực từ năm 2026) và Chương trình xây dựng pháp luật năm 2026, Chính phủ dự kiến trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành nghị quyết về tiêu chuẩn, tiêu chí và định mức phân bổ chi ngân sách nhà nước năm 2027 để áp dụng thống nhất trong toàn hệ thống. Bộ tiêu chuẩn mới dự kiến được trình vào tháng 3/2026 và thông qua trong tháng 5/2026.
Trong quá trình xây dựng định mức chi mới, Bộ Tài chính sẽ lồng ghép các khoản chi mang tính đặc thù của Cục Thuế, Cục Hải quan và Kho bạc Nhà nước vào hệ thống chung, thay cho các cơ chế riêng rẽ trước đây.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, Bộ Tài chính kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành nghị quyết riêng về cơ chế tài chính áp dụng cho Cục Thuế, Cục Hải quan và Kho bạc Nhà nước trong năm 2026.
Theo dự thảo nghị quyết, trong năm 2026, ba cơ quan này sẽ được áp dụng 11 khoản chi phục vụ nhiệm vụ mang tính đặc thù, bao gồm: (1) Chi ủy nhiệm thu thuế; (2) Chi mua vật tư ấn chỉ của Cục Thuế, Cục Hải quan; (3) Chi bồi thường thiệt hại cho tổ chức và cá nhân; (4) Các khoản chi về chống buôn lậu, kiểm tra, kiểm soát, tình báo hải quan; (5) Chi huấn luyện và nuôi chó nghiệp vụ, chi quản lý rủi ro và chi thực hiện một số nghiệp vụ đặc thù khác
Ngoài ra, còn có các khoản chi chuyên môn của ngành hải quan như: ủy nhiệm thu thuế; thuê luật sư bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, của cơ quan hải quan trước toà án; trưng cầu giám định về phân tích phân loại hàng hóa; chi chuyển phát nhanh seal định vị điện tử; (7) Kinh phí duy trì hoạt động Cổng thông tin thương mại quốc gia (Cổng VTIP); (8) Chi đảm bảo điều kiện làm việc, ăn, nghỉ cho lực lượng cảnh sát bảo vệ mục tiêu của Kho bạc Nhà nước; (9) Chi tiền lương và chi hoạt động cho viên chức làm việc trong cơ quan hành chính; (10) Chi phát hành, thanh toán trái phiếu Chính phủ và (11) Chi trực bảo vệ các trụ sở Kho bạc Nhà nước có kho tiền và trực quản trị trung tâm dữ liệu công nghệ thông tin.
Liên quan đến xử lý số dư các quỹ tài chính của Kho bạc Nhà nước đến ngày 31/12/2024, dự thảo cho phép Quỹ phát triển hoạt động ngành được sử dụng tiếp cho các dự án đã phê duyệt nhưng dừng triển khai do sắp xếp tổ chức bộ máy; bổ sung cho các dự án đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030; cải tạo, sửa chữa trụ sở Kho bạc Nhà nước khu vực và phòng giao dịch; vận hành hệ thống thông tin ngân sách và kế toán nhà nước số giai đoạn 2027–2030. Phần còn dư sẽ nộp ngân sách nhà nước.
Đối với Quỹ dự phòng ổn định thu nhập, quỹ này được sử dụng để bổ sung nguồn thực hiện chính sách cải cách tiền lương đến hết năm 2026, phần còn dư nộp ngân sách nhà nước. Cuối cùng, quỹ khen thưởng và Quỹ phúc lợi tiếp tục được sử dụng theo chế độ hiện hành đến hết năm 2026, sau đó nộp ngân sách nhà nước phần còn dư.
Về cơ chế tiền lương và thu nhập, Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục bảo lưu chênh lệch tiền lương và thu nhập tăng đối với cán bộ, công chức, viên chức đang hưởng chế độ cũ, cho đến khi hoàn tất chuyển đổi sang cơ chế tiền lương thống nhất theo quy định của Nhà nước.
Theo đánh giá của Bộ Tài chính, việc ban hành Nghị quyết về cơ chế tài chính đối với Cục Thuế, Cục Hải quan, Kho bạc Nhà nước áp dụng cho năm 2026 không chỉ nhằm thể chế hóa chủ trương rà soát, điều chỉnh các cơ chế tài chính và thu nhập đặc thù, mà còn giúp duy trì sự ổn định hoạt động của hệ thống Thuế, Hải quan và Kho bạc Nhà nước, tránh gián đoạn nhiệm vụ trong năm chuyển tiếp của chu kỳ ngân sách mới.
-Mai Nhi
