Trong bối cảnh chuyển đổi số lan tỏa mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống, công tác giảm nghèo đang đứng trước yêu cầu đổi mới căn bản về cách tiếp cận. Thay vì chỉ hỗ trợ trực tiếp, việc truyền tải thông tin, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số được xem là chìa khóa giúp người nghèo sớm tiếp cận cơ hội sinh kế bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền.
Chuyển đổi số không còn là xu hướng mang tính kỹ thuật, mà đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển bao trùm. Trong lĩnh vực giảm nghèo, yêu cầu đặt ra không chỉ là hỗ trợ trước mắt, mà là tạo điều kiện để người nghèo chủ động tiếp cận cơ hội, nâng cao năng lực và vươn lên bền vững.
Nói về vấn đề này, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, Học viện Tài chính, cho biết nếu người nghèo được tiếp cận thông tin khoa học công nghệ và chuyển đổi số càng sớm, khả năng tạo sinh kế ổn định càng cao, qua đó giảm nguy cơ tái nghèo.
Thực tế cho thấy, trong nhiều năm, các chính sách giảm nghèo chủ yếu dựa vào hỗ trợ trực tiếp như trợ cấp, hỗ trợ giống, vốn, nhà ở. Đây là những chính sách cần thiết, song nếu không đi kèm giải pháp nâng cao năng lực thì hiệu quả dài hạn sẽ hạn chế. Trong bối cảnh mới, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang mở ra một “không gian phát triển mới” cho công tác giảm nghèo, chuyển từ cách tiếp cận “cho – nhận” sang “trao cơ hội”.
Thông qua việc truyền tải thông tin và ứng dụng công nghệ số, người nghèo có thể tiếp cận thông tin thị trường, học nghề trực tuyến, áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất, tham gia các nền tảng thương mại điện tử hoặc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản thuận lợi hơn. Đây chính là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần giảm nghèo đa chiều, bền vững mà Chính phủ đang triển khai.
Một trong những nền tảng quan trọng thúc đẩy giảm nghèo gắn với chuyển đổi số là Thông tư số 06/2022/TT-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông. Văn bản này có ý nghĩa đặc biệt khi lần đầu tiên công tác thông tin, truyền thông về giảm nghèo đa chiều được quy định tương đối toàn diện, bài bản và gắn chặt với chuyển đổi số. Thông tư nhấn mạnh yêu cầu thông tin, tuyên truyền đầy đủ, kịp thời về công tác giảm nghèo đa chiều trên cơ sở chuẩn nghèo đa chiều.
Điều này cho thấy, truyền thông không chỉ dừng ở việc phổ biến chủ trương, mà còn giúp người dân hiểu rõ mình đang thiếu hụt ở đâu, được thụ hưởng chính sách gì và cần làm gì để thoát nghèo bền vững. Đặc biệt, nội dung tuyên truyền được mở rộng sang các dịch vụ xã hội cơ bản như việc làm, giáo dục nghề nghiệp, y tế, thông tin, trợ giúp pháp lý – những lĩnh vực mà chuyển đổi số có thể tạo ra đột phá rõ nét.
Trong thực tiễn, chuyển đổi số đang góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người nghèo, nhất là tại vùng sâu, vùng xa. Trước đây, hạn chế về địa lý và chi phí khiến nhiều hộ nghèo gần như đứng ngoài các dịch vụ giáo dục, y tế và thông tin. Hiện nay, với internet và các nền tảng số, khoảng cách này đang dần được rút ngắn.
Trong giáo dục nghề nghiệp, người lao động nghèo có thể tham gia các khóa học trực tuyến, học kỹ năng mới ngay tại địa phương. Trong y tế, các ứng dụng khám chữa bệnh từ xa, hồ sơ sức khỏe điện tử giúp người dân tiếp cận dịch vụ tốt hơn, giảm chi phí đi lại. Trong lĩnh vực thông tin, việc phổ cập điện thoại thông minh và internet băng rộng giúp người nghèo tiếp cận chính sách, thị trường lao động và cơ hội việc làm một cách kịp thời hơn.
Tuy nhiên, chuyển đổi số không tự động mang lại lợi ích cho tất cả mọi người nếu thiếu các điều kiện đi kèm. Theo PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, khoảng cách số vẫn là rào cản lớn, bao gồm hạ tầng số, thiết bị và kỹ năng số. Nhiều hộ nghèo chưa có thiết bị thông minh, hoặc có nhưng thiếu kỹ năng sử dụng hiệu quả. Bên cạnh đó, nội dung số dành cho người nghèo còn hạn chế, chưa thực sự dễ hiểu, dễ tiếp cận.
Trong bối cảnh đó, truyền thông được xem là “chìa khóa mềm” của giảm nghèo đa chiều gắn với khoa học công nghệ. Truyền thông không chỉ truyền tải chính sách, mà còn góp phần thay đổi nhận thức, khơi dậy ý chí vươn lên của người nghèo. Việc giới thiệu các mô hình sản xuất hiệu quả, các điển hình thoát nghèo nhờ ứng dụng khoa học công nghệ giúp người dân thấy được những câu chuyện cụ thể, khả thi và gần gũi.
Để giảm nghèo nhờ chuyển đổi số thực sự đi vào chiều sâu, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp: hoàn thiện hạ tầng số và phổ cập kỹ năng số cho người nghèo; phát triển các mô hình sinh kế gắn với công nghệ như nông nghiệp thông minh, thương mại điện tử nông sản; và nâng cao chất lượng công tác thông tin, truyền thông, coi đây là hợp phần quan trọng của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.
Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và sự hỗ trợ của khoa học công nghệ, chuyển đổi số, công tác giảm nghèo được kỳ vọng sẽ chuyển mạnh từ “giảm nghèo về thu nhập” sang “giảm nghèo đa chiều”, thực chất và bền vững hơn, không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
-Dũng Hiếu
