Xạ trị proton là kỹ thuật chiếu ngoài hiện đại với độ chính xác cao và ít gây tổn thương mô lành đang mở ra hướng điều trị mới cho bệnh nhân ung thư. Dù chi phí đầu tư lớn, Việt Nam vẫn thúc đẩy xây dựng các trung tâm xạ trị proton để đáp ứng nhu cầu điều trị tăng cao…
Hiện nay, sự phát triển của khoa học công nghệ đang mang lại những thay đổi mang tính bước ngoặt trong phác đồ điều trị các bệnh lý hiểm nghèo, đặc biệt là ung thư. Theo các chuyên gia ung bướu, xạ trị proton là kỹ thuật xạ trị chiếu ngoài tiên tiến nhất hiện nay. Kỹ thuật này cho phép đưa một liều tia xạ tối ưu chính xác vào khối u, kể cả những khối u có hình dạng phức tạp nằm gần những cơ quan lành nhạy cảm.
BƯỚC TIẾN CÔNG NGHỆ TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ
Xạ trị proton là kỹ thuật xạ trị chiếu ngoài tiên tiến nhất hiện nay, khắc phục được những điểm yếu của xạ trị gia tốc tuyến tính. Các chùm tia proton có độ tập trung cao, cung cấp bức xạ trực tiếp đến khối u đồng thời giảm thiểu tiếp xúc với các mô khỏe mạnh. Công nghệ này đặc biệt hiệu quả đối với bệnh nhi và những ca có khối u phức tạp, gần cơ quan quan trọng.
Hiện các nước phát triển trên thế giới như Mỹ, Nhật, Đức, Pháp, Anh, Nga, Trung Quốc và một số nước trong khu vực Đông Nam Á (Singapore, Thái Lan) đều đã và đang ứng dụng rộng rãi kỹ thuật xạ trị proton, nhằm nâng cao chất lượng điều trị ung thư.
Tại buổi hôi thảo với chủ đề “Thúc đẩy đổi mới và chăm sóc ung thư nhi” vừa qua, Bác sĩ Fu Jinfeng, Trưởng khoa xạ trị Ung thư, IHH Healthcare Singapore - IHH SG (thành viên Tập đoàn IHH Healthcare), cho biết từ tháng 5/2023 đến nay, có hơn 400 bệnh nhân từ 30 quốc gia đến nơi ông làm việc xạ trị proton.
Trong đó, 94% là bệnh nhân trưởng thành, với đa số trường hợp là ung thư vùng đầu, cổ. Đặc biệt, có bệnh nhi Việt Nam cũng đến xạ trị proton tại đây.
Điển hình là trường hợp của bé B.N, được chẩn đoán mắc ung thư nguyên bào thần kinh vùng cổ từ 7 tuổi, đã điều trị ở nhiều bệnh viện ở Việt Nam và từng xạ trị bằng phương pháp truyền thống. Khi bé 12 tuổi, bệnh tái phát phức tạp, khối u nằm sát các cấu trúc quan trọng như động mạch cảnh, dây thần kinh số 10, khí quản.
Sau nhiều lần điều trị bằng các phương pháp truyền thống, bé được chọn là 1 trong 2 trường hợp tham gia chương trình tài trợ xạ trị proton ở Singapore từ tháng 5. Quá trình điều trị, bé được kiểm soát khối u tại chỗ với độ chính xác cao, hạn chế ảnh hưởng cơ quan sống còn. Năm 2025, bé B.N thực hiện 18 buổi xạ trị trong khoảng một tháng rưỡi tại Singapore.
Bác sĩ Fu Jinfeng cho biết với trường hợp của B.N, phác đồ điều trị sử dụng liệu pháp proton, đây là phương pháp xạ trị tiên tiến với độ chính xác vượt trội, có khả năng tiêu diệt khối u mà vẫn hạn chế tối đa tổn thương cho các mô lành xung quanh. Đối với các bệnh nhi đang trong giai đoạn phát triển, sự chính xác này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Chị H (32 tuổi, mẹ bé B.N) chia sẻ đến nay sức khỏe bé đã ổn định, ăn uống bình thường và đặc biệt toàn bộ chi phí điều trị được bệnh viện tại đây miễn phí. Hiện tại bé hoàn toàn khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường và đang theo học tại Trường THCS tại TP. Hồ Chí Minh. Dù vậy, bé vẫn phải tái khám và tiếp tục theo dõi trong vòng 5 năm.
THÚC ĐẨY XÂY DỰNG CÁC TRUNG TÂM XẠ TRỊ PROTON
Mặc dù có hiệu quả nhưng xạ trị proton không phù hợp với tất cả các loại ung thư. Bên cạnh đó, việc ứng dụng xạ trị proton còn nhiều thách thức. Chi phí đầu tư 1 máy xạ trị proton rơi vào khoảng 50 - 80 triệu USD, chưa kể chi phí bảo trì, quản lý cơ sở vật chất mỗi năm. Đến nay, số cơ sở xạ trị proton trên toàn cầu còn khá hạn chế với khoảng 116 trung tâm. Trong đó, ở châu Á chỉ có 38 cơ sở.
Ước tính, chi phí cho mỗi lần xạ trị proton hoàn chỉnh nếu bệnh nhân tự chi trả lên đến 45.000 - 55.000 USD. Bên cạnh đó, khi khối u co lại, giải phẫu bệnh thay đổi, bệnh nhân cần chụp CT lại và có kế hoạch điều trị mới.
Các chuyên gia cho biết, trong bối cảnh tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư không ngừng gia tăng, việc triển khai các công nghệ tiên tiến như xạ trị proton là vô cùng cấp thiết.
Theo số liệu từ Tổ chức Ung thư toàn cầu (Globocan), mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 169.547 ca ung thư mới mắc và trong đó khoảng 60% bệnh nhân ung thư có chỉ định xạ trị. Ước tính 5% số bệnh nhân trên (khoảng 8.938 ca) có chỉ định xạ trị proton tại nhóm một, theo khuyến cáo nêu trên của Hội Xạ trị ung thư Mỹ (ASTRO).
Tại Việt Nam, gần hai năm qua, Bộ Y tế đã liên tiếp tổ chức nhiều cuộc họp với các đơn vị liên quan nhằm đánh giá tiến độ hoàn thiện đề án xây dựng các trung tâm xạ trị proton tại Việt Nam.
Bộ Y tế đang xúc tiến Đề án xây dựng Trung tâm xạ trị proton tại 3 cơ sở y tế lớn, gồm Bệnh viện K, Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện Trung ương Huế. Khi dự án hoàn thành (dự kiến giai đoạn 2026 - 2030), bệnh nhân trong nước sẽ có cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị tiên tiến, giảm chi phí ra nước ngoài, đồng thời nâng cao năng lực y tế quốc gia.
Xạ trị proton là phương pháp sử dụng các hạt bức xạ proton năng lượng cao nhằm tiêu diệt tế bào ung thư. Hạt proton tích điện dương được tạo ra khi các âm điện tử (electron) tách ra khỏi nguyên tử hydro. Một hệ thống máy gia tốc sử dụng các nam châm để uốn cong các proton, cung cấp năng lượng và tăng tốc proton lên đến 70% tốc độ ánh sáng. Năng lượng proton có thể được điều chỉnh để tạo ra các chùm tia xuyên sâu từ 5cm đến 30cm vào cơ thể.
Dựa trên đặc tính vật lý đặc biệt và hiệu ứng đỉnh Bragg, các proton khi di chuyển vào cơ thể, giải phóng năng lượng tối thiểu trong giai đoạn đầu và đạt cực đại tại vị trí khối u. Sau đó, năng lượng giảm nhanh chóng, gần như không tiếp tục lan truyền đến các tổ chức phía sau. Đặc điểm này làm cho xạ trị proton vượt trội so với các kỹ thuật xạ trị sử dụng chùm xạ photon hoặc electron.
-Vân Nguyễn
