Trong tổng kim ngạch xuất khẩu 11,3 tỷ USD của toàn ngành thủy sản năm 2025, nhóm mặt hàng hải sản đóng góp 4,35 tỷ USD. Đáng chú ý, trong khi cá ngừ sụt giảm, thì các mặt hàng mực - bạch tuộc, cua và ghẹ lại tăng trưởng mạnh mẽ....
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu cá ngừ năm 2025 đạt 924,3 triệu USD, giảm 6,5% so với năm 2024, phản ánh một số khó khăn về nguồn nguyên liệu và yêu cầu tuân thủ đối với nhóm sản phẩm khai thác. Trong khi đó, hầu hết các mặt hàng hải sản ghi nhận tăng trưởng tích cực: Mực - bạch tuộc đạt 758,7 triệu USD (tăng 15,5%), nhuyễn thể có vỏ 263,2 triệu USD (tăng 20,6%), cua, ghẹ và giáp xác đạt 384,9 triệu USD (tăng 18,7%); nhóm cá biển các loại khác 2,1 tỷ USD (tăng 10,9%).
XUẤT KHẨU CÁ NGỪ SUY GIẢM
Năm 2025, xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam giảm 6,5% so với năm trước, chủ yếu do khó khăn về nguồn nguyên liệu và các yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt đối với sản phẩm khai thác. Tuy nhiên, VASEP cho biết tín hiệu thị trường đang cho thấy xu hướng phục hồi, nhất là ở châu Âu. Triển vọng năm 2026 được đánh giá tích cực hơn trong những tháng đầu năm, khi nhu cầu đối với các sản phẩm cá ngừ chế biến sơ cấp gia tăng.
Trong đó, Tây Ban Nha đang nổi lên là điểm đến quan trọng của cá ngừ Việt Nam. Theo số liệu hải quan, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam trong năm 2025 sang Tây Ban Nha đạt gần 16,4 triệu USD, tăng nhẹ 0,3% so với năm 2024. Dù mức tăng chung không lớn, nhưng xuất khẩu theo tháng biến động mạnh, với một số thời điểm tăng đột biến như tháng 9 tăng 84% và tháng 11 tăng tới 534%, trong khi nhiều tháng khác lại sụt giảm sâu.
Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ nhóm sản phẩm cá ngừ chế biến khác (mã HS16), đặc biệt là loin cá ngừ hấp đông lạnh - mặt hàng phục vụ trực tiếp cho các nhà máy chế biến tại Tây Ban Nha, tăng 16%. Ngược lại, xuất khẩu cá ngừ đóng hộp của Việt Nam sang thị trường này giảm mạnh tới 57%, cho thấy sự suy yếu rõ rệt của phân khúc thành phẩm.
Sự dịch chuyển cơ cấu sản phẩm này phản ánh đúng đặc thù của thị trường Tây Ban Nha – một trong những trung tâm chế biến cá ngừ lớn nhất thế giới. Quốc gia này có nhu cầu cao về nhập khẩu nguyên liệu phục vụ chế biến, trong khi cạnh tranh ở phân khúc cá ngừ đóng hộp lại đặc biệt khốc liệt. Phân tích chuỗi cung ứng cho thấy ngành cá ngừ đóng hộp tại Tây Ban Nha phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu ngoài EU.
Triển vọng xuất khẩu cá ngừ Việt Nam vào EU được dự báo sẽ tăng nhẹ trong những tháng đầu năm 2026, chủ yếu nhờ nhóm sản phẩm loin cá ngừ hấp đông lạnh. Hội đồng EU đã thông qua quy định mở hạn ngạch thuế quan tự trị (ATQ) giai đoạn 2024–2026 cho sản phẩm loin cá ngừ hấp, cho phép ngành chế biến EU nhập khẩu nguyên liệu từ ngoài khối với mức thuế giảm hoặc bằng 0%.
Trong khi đó, việc EU siết chặt các quy định đối với cá ngừ đông lạnh trên tàu lưới vây để tiêu thụ có thể làm hạn chế nhập khẩu các sản phẩm cá ngừ đông lạnh giá trị cao. Vì vậy, dự báo xuất khẩu cá ngừ đóng hộp của Việt Nam sang EU nói chung, Tây Ban Nha nói riêng trong năm 2026 vẫn đối mặt nhiều rào cản. Cạnh tranh từ các quốc gia có ưu đãi thuế tốt hơn như Ecuador, Philippines, cùng nguồn cung nội khối EU, sẽ tiếp tục gây sức ép lớn lên khả năng mở rộng thị phần của doanh nghiệp Việt Nam.
XUẤT KHẨU MỰC, BẠCH TUỘC TĂNG MẠNH
Theo VASEP, trong bối cảnh thị trường thủy sản quốc tế nhiều biến động, xuất khẩu mực và bạch tuộc của Việt Nam trong năm 2025 vẫn ghi nhận kết quả tích cực. Năm 2025, xuất khẩu mực - bạch tuộc đạt 758,7 triệu USD, tăng 15,5% so với năm 2024, cho thấy sức chống chịu tốt của ngành trước những khó khăn về nguồn cung và thị trường.
Năm 2025, cơ cấu thị trường xuất khẩu mực - bạch tuộc của Việt Nam tiếp tục tập trung chủ yếu vào khu vực Đông Á và ASEAN, chiếm tới 94% tổng kim ngạch. Hàn Quốc vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm khoảng 38% tổng xuất khẩu, tiếp theo là Nhật Bản với 23%. Đáng chú ý, Thái Lan nổi lên là thị trường tăng trưởng nhanh, đạt mức tăng 39%, với các mặt hàng chủ lực như mực khô và mực nướng ăn liền.
VASEP cho biết một điểm đáng chú ý trong bức tranh xuất khẩu mực - bạch tuộc năm 2025 là sự dịch chuyển rõ nét trong xu hướng tiêu dùng. Các sản phẩm chế biến sẵn như mực khô ăn liền, mực một nắng và bạch tuộc luộc đông lạnh ngày càng được ưa chuộng tại các thị trường trọng điểm như Hàn Quốc, Nhật Bản và Thái Lan. Những sản phẩm này đáp ứng tốt yêu cầu về sự tiện lợi, an toàn thực phẩm và phù hợp với nhịp sống hiện đại, từ đó mở ra dư địa tăng trưởng mới cho doanh nghiệp Việt Nam.
Tuy nhiên, VASEP nhận định bước sang năm 2026, xuất khẩu mực, bạch tuộc của Việt Nam có thể đối mặt nhiều thách thức nếu các rào cản như thẻ vàng IUU từ EU và “thẻ đỏ” theo quy định MMPA của Hoa Kỳ chưa được tháo gỡ. Trước bối cảnh này, VASEP khuyến nghị doanh nghiệp nên tập trung vào các thị trường ổn định, giàu tiềm năng như Hàn Quốc, Nhật Bản và Thái Lan, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa các sản phẩm chế biến sẵn (HS16) - phân khúc có thể mang lại biên lợi nhuận cao hơn 20–30% so với sản phẩm thô và giúp củng cố thị phần bền vững.
XUẤT KHẨU CUA - GHẸ LẬP KỶ LỤC
Năm 2025, ngành cua biển, ghẹ và các loài giáp xác của Việt Nam ghi nhận bước tăng trưởng ấn tượng khi kim ngạch xuất khẩu đạt kỷ lục 384,9 triệu USD, tăng 18,7% so với năm trước. Theo VASEP, kết quả này cho thấy sức cạnh tranh ngày càng rõ nét của cua, ghẹ Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Sản phẩm cua, ghẹ Việt Nam đã có mặt tại 25 thị trường toàn cầu. Nhiều thị trường chủ lực tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, trong đó Trung Quốc nổi lên là động lực chính, đặc biệt với nhu cầu cao đối với cua sống - phân khúc mang lại giá trị và lợi nhuận lớn. Bên cạnh đó, Nhật Bản vẫn là thị trường ổn định, góp phần giữ nhịp tăng trưởng chung cho toàn ngành.
Các sản phẩm cua Việt Nam được đánh giá cao nhờ chất lượng ổn định, phù hợp với phân khúc trung và cao cấp. Nhờ đáp ứng tốt các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, không nhiễm kháng sinh hay vi khuẩn gây bệnh, cua ghẹ Việt Nam dễ dàng thâm nhập các chuỗi nhà hàng, siêu thị và kênh thương mại điện tử tại những đô thị lớn như Thượng Hải, Bắc Kinh, Quảng Châu. Trong đó, cua Cà Mau và ghẹ xanh được xem là những đặc sản nổi tiếng, có sức hút lớn trên cả thị trường trong và ngoài nước.
Cùng với đà tăng xuất khẩu, giá thu mua cua, ghẹ trong nước năm 2025 cũng tăng đáng kể. Tại huyện Cái Nước (Cà Mau), cua gạch loại 1 được thương lái thu mua với giá lên tới 700.000 đồng/kg; cua thịt loại 1 dao động 400.000–450.000 đồng/kg, còn ghẹ loại 1 tại cảng biển đạt mức 500.000–600.000 đồng/kg.
Tuy đạt kết quả kỷ lục, VASEP vẫn cảnh báo ngành cua, ghẹ đang đối mặt với các thách thức như rào cản kiểm dịch, yêu cầu về mã vùng nuôi và áp lực cạnh tranh giá. Để duy trì tăng trưởng bền vững, Hiệp hội khuyến nghị mở rộng diện tích nuôi đạt chuẩn, đầu tư công nghệ bảo quản lạnh, logistics và tăng cường ký kết hợp đồng dài hạn nhằm giảm rủi ro cho doanh nghiệp.
-Chu Khôi
