Năm 2026 được xác định là năm bản lề của ngành nông nghiệp trong hành trình chinh phục mục tiêu xuất khẩu 73–74 tỷ USD. Giữa áp lực thuế quan, biến đổi khí hậu và yêu cầu xanh hóa ngày càng khắt khe, ngành đang chuyển mạnh từ xuất khẩu “nguyên liệu” sang “sản phẩm có tiêu chuẩn, có câu chuyện”, tạo bứt phá về giá trị và vị thế trên thị trường quốc tế.
Thứ trưởng cho biết về những kết quả cụ thể mà ngành Nông nghiệp và Môi trường đã đạt được trong năm 2025?
Năm 2025 là một năm đặc biệt khó khăn đối với ngành nông nghiệp trong bối cảnh quốc tế có xung đột vũ trang, căng thẳng thương mại gia tăng, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe; trong nước chịu tác động nặng nề của thiên tai và thời tiết cực đoan. Thiệt hại do thiên tai năm 2025 lên tới 100,9 nghìn tỷ đồng, riêng thủy sản bị ảnh hưởng khoảng 1.500 ha, chăn nuôi chịu tác động kép của dịch bệnh và giá cả, trồng trọt cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Trong bối cảnh đó, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Trung ương Đảng, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động, linh hoạt, đồng bộ trong điều hành, giữ ổn định sản xuất và bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Kết quả, toàn ngành hoàn thành và vượt 9/9 chỉ tiêu Chính phủ giao; tăng trưởng đạt 3,78%; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,09 tỷ USD; xuất siêu đạt 20,72 tỷ USD; tỷ lệ giải ngân đầu tư công ngành nông, lâm, ngư nghiệp đạt 98,5%. Về sản xuất, lúa gạo đạt 43,57 triệu tấn; chăn nuôi đạt 8,67 triệu tấn thịt hơi, 21,4 tỷ quả trứng, 1,3 triệu tấn sữa; thủy sản đạt 9,95 triệu tấn; lâm nghiệp đạt khoảng 34 triệu m3 gỗ thu hoạch.
Hoạt động xuất khẩu trong năm 2025 gặp nhiều biến động. Quý 1/2025 bị ảnh hưởng do Trung Quốc siết chặt kiểm nghiệm cadimi và Rhodamine B, khiến xuất khẩu rau quả, đặc biệt là sầu riêng, bị gián đoạn. Quý 2, Hoa Kỳ áp thuế đối ứng lên hàng hóa nhập khẩu, tạo thêm áp lực lớn. Sang đến quý 4, trong thời gian mưa bão, việc vận chuyển nông sản lên cửa khẩu bị ùn ứ, ách tắc. Tháng 11/2025 kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt khoảng 5,85–5,9 tỷ USD, sang tháng 12/2025 tăng lên 6,21 tỷ USD. Lúc đó, dự báo cả năm chỉ khoảng 69 tỷ USD, nhưng cuối cùng chúng ta đã vượt mốc hơn 70 tỷ USD.
Xuất khẩu nông sản năm 2025 đã cán đích vượt dự báo. Để có được kết quả ấn tượng này, ngành Nông nghiệp và Môi trường đã thực hiện giải pháp cụ thể nào?
Năm 2025, trong bối cảnh áp lực thuế quan gia tăng tại thị trường Hoa Kỳ và việc Philippines (thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam) tạm dừng nhập khẩu trong nhiều tháng, cộng đồng doanh nghiệp nông, lâm, thủy sản đã chủ động xoay trục thị trường, khai mở các thị trường mới để duy trì tăng trưởng.
Cơ cấu thị trường xuất khẩu có sự dịch chuyển rõ nét. Trung Quốc vươn lên trở thành thị trường lớn nhất với thị phần 22,3%, Hoa Kỳ đứng thứ hai với 20,6%, Nhật Bản đứng thứ ba với 7,1%. So với năm 2024, giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 15,9%, sang Nhật Bản tăng 20,5%, sang Hoa Kỳ tăng 5,4%. Bên cạnh các thị trường truyền thống, xuất khẩu sang châu Âu và châu Phi tăng trưởng tích cực; Trung Đông, châu Á và các thị trường ngách tiếp tục được xác định là dư địa quan trọng.
Công tác mở cửa thị trường được triển khai quyết liệt. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó biến động thuế quan, xử lý sự cố an toàn thực phẩm, tháo gỡ rào cản kỹ thuật và thúc đẩy mở rộng thị trường. Năm 2025, Bộ đã tiếp và làm việc với nhiều đoàn thanh tra quốc tế, ký kết các công thư, biên bản ghi nhớ và bổ sung danh sách cơ sở đủ điều kiện xuất khẩu.
Đối với thị trường Trung Quốc, Bộ đã ký nghị định thư cho nhiều mặt hàng như: chuối, dưa hấu, măng cụt, dừa tươi, sầu riêng tươi và đông lạnh, thạch đen, khoai lang; cấp phép cho sữa và sản phẩm sữa, tổ yến, cá sấu nuôi, lông vũ, da trăn, sừng trâu bò; công nhận hàng trăm cơ sở và nhiều chủng loại thủy sản.
Với Hoa Kỳ, nhiều loại trái cây nhiệt đới, mật ong và sản phẩm từ mật ong, cùng hàng chục cơ sở thủy sản đã được cấp phép. Nhật Bản và Hàn Quốc mở cửa thêm cho trái cây, thịt gà chế biến, trứng và sản phẩm trứng; EU và Anh cho phép nhập khẩu mật ong; Úc, New Zealand và ASEAN tiếp tục mở rộng danh mục tiếp nhận.
Song song với mở rộng thị trường, Bộ tập trung thúc đẩy chế biến sâu để nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản xuất khẩu. Nhiều doanh nghiệp lớn tiếp tục mở rộng đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao và chế biến như: Nafoods, TH, Dabaco, Masan, Lavifood, Đồng Giao, Biển Đông,… góp phần nâng cao chất lượng, mẫu mã và đa dạng hóa sản phẩm. Đến nay, cả nước có gần 8.000 cơ sở chế biến quy mô công nghiệp gắn với xuất khẩu và khoảng 22.000 cơ sở nhỏ phục vụ nội địa; tổng công suất thiết kế đạt trên 160 triệu tấn nguyên liệu mỗi năm, công suất thực tế đạt khoảng 120-130 triệu tấn. Tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu tăng từ khoảng 20% năm 2020 lên trên 30% năm 2025.
Thưa Thứ trưởng, để giúp nông sản Việt vượt qua những rào cản kỹ thuật khắt khe từ các thị trường quốc tế, công tác quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm nông, lâm, thủy sản đã có những thay đổi đột phá gì trong triển khai thực hiện?
Năm qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo các địa phương triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu nông sản, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm, đồng thời tăng cường tham gia bền vững vào chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu. Đến nay, cả nước đã cấp 9.336 mã số vùng trồng và 1.379 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu đối với các mặt hàng quả tươi chủ lực như: thanh long, xoài, vú sữa, chuối, bưởi, chanh leo, nhãn, vải, ớt, thạch đen,… góp phần nâng cao tính minh bạch, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của các thị trường nhập khẩu.
Chương trình giám sát an toàn thực phẩm tiếp tục được triển khai thường xuyên; các đoàn kiểm tra đột xuất được tổ chức trên phạm vi cả nước đối với cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh nông, lâm, thủy sản và vật tư nông nghiệp, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm theo quy định pháp luật.
Song song đó, các chương trình phát triển nông nghiệp sạch, hữu cơ, tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao, kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ đầu vào và liên kết sản xuất – tiêu thụ được đẩy mạnh, góp phần hình thành các chuỗi giá trị nông sản an toàn, chất lượng phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.
Xin ông cho biết những giải pháp cụ thể để thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026?
Năm 2026 được xác định là năm bản lề trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển giai đoạn 2026-2030, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73–74 tỷ USD, tiếp tục kiên định định hướng mở cửa thị trường, thúc đẩy xuất khẩu hiệu quả và bền vững.
Dù phải đối mặt với nhiều thách thức từ biến động thương mại, chính sách thuế quan của Hoa Kỳ và tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp vẫn tự tin bứt phá nhờ nền tảng vững chắc sau hơn 40 năm đổi mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung triển khai chuỗi giải pháp đồng bộ theo trục chiến lược “vùng nguyên liệu - tiêu chuẩn - chế biến - logistics - thị trường”.
Trọng tâm là chuẩn hóa các vùng nguyên liệu theo nhu cầu thực tế, mở rộng mã số vùng trồng và ao nuôi, đồng thời áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn GAP hay sản xuất hữu cơ nhằm đảm bảo truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm. Ngành cũng đẩy mạnh chuyển đổi từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu, ưu tiên đầu tư công nghệ bảo quản hiện đại và tận dụng phụ phẩm để tạo ra các chuỗi giá trị mới như vật liệu sinh học hay chiết xuất.
Trong lĩnh vực logistics, việc phát triển hệ thống kho lạnh và tối ưu hóa quy trình số tại các trung tâm logistics vùng sẽ giúp giảm chi phí, tăng giá trị gia tăng và rút ngắn thời gian thông quan. Song song đó, năng lực tiếp cận thị trường sẽ được nâng cao thông qua đàm phán tháo gỡ rào cản kỹ thuật và xây dựng thương hiệu theo phân khúc, chuyển mạnh từ xuất khẩu “nguyên liệu” sang “sản phẩm có tiêu chuẩn và câu chuyện”.
Đặc biệt, chuyển đổi xanh, đo lường giảm dấu chân carbon và phát triển kinh tế tuần hoàn được xác định là điều kiện tiên quyết để nông sản Việt Nam thâm nhập sâu vào các chuỗi bán lẻ cao cấp, hướng tới sự phát triển hiệu quả và bền vững.
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 3-2026 phát hành ngày 19/1/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-3-2026.html
-
